Griekenland lijkt op Lehman

In theorie kan Griekenland besluiten om uit de eurozone te stappen.

Politiek onwaarschijnlijk, maar economisch kan het aantrekkelijk zijn.

A student pours red paint on an EU flag in front of the Greek Parliament in Athens on March 21, 2011 during a demonstration organized by the Communist-affiliated university and high-school student union against the Western-led forces military operations in Libya. Demonstrators, carrying banners with slogans in solidarity with the people of Libya, demanded no participation and no involvement by Greece in the operations. AFP PHOTO / LOUISA GOULIAMAKI
A student pours red paint on an EU flag in front of the Greek Parliament in Athens on March 21, 2011 during a demonstration organized by the Communist-affiliated university and high-school student union against the Western-led forces military operations in Libya. Demonstrators, carrying banners with slogans in solidarity with the people of Libya, demanded no participation and no involvement by Greece in the operations. AFP PHOTO / LOUISA GOULIAMAKI AFP

Koop Griekse euro’s. Het is een tip met een knipoog van Steentjes Vermogensbeheer aan beleggers. Griekse euromunten – met afbeeldingen als de knappe Europa die wordt ontvoerd door Zeus, de Griekse oppergod – kunnen zomaar een hoge verzamelwaarde krijgen.

Griekenland is een kleine economie dus er zijn al niet zo veel Griekse euro’s en als het land uit de eurozone treedt zullen er ook geen nieuwe meer bijkomen. Zo ver is het nog niet, maar de onrust over Griekenland neemt toe. Vier vragen over de kwestie.

1 Kan Griekenland uit de euro stappen?

Het kan – in theorie. ‘Niet lang geleden zou dit een nagenoeg absurd onderwerp zijn’, schreven juristen van de Europese Centrale Bank (ECB) die in december 2009, aan het begin van de Europese schuldencrisis, onderzochten of en hoe eurolanden het muntstelsel zouden kunnen verlaten.

Op basis van het Verdrag van Lissabon concluderen ze dat het „juridisch ondenkbaar” is dat een land wél uit de eurozone stapt, zonder uit de Europese Unie te treden. Een land kan daartoe niet gedwongen worden, maar kan wel eenzijdig of in overleg met anderen daartoe besluiten. Het lijkt dus moeilijk voor Griekenland om uit de euro te stappen, omdat de prijs van uit de EU stappen erg groot is. Overigens is het ook voor rijke landen als Duitsland of Finland moeilijk de euro op te zeggen.

Economisch kan het overigens voordelig lijken om uit te stappen. Griekenland kan dan weer een eigen monetair beleid voeren. Nu zit Griekenland vast aan het beleid van de ECB. Die is de rente nu aan het verhogen, wat niet in het Griekse belang is. Een lage rente (stimuleert de economie), een goedkope munt (maakt export voordeliger) en zelfs inflatie (die schulden ‘verwatert’) kunnen goed zijn voor Griekenland.

2 Is het realistisch dat Griekenland de schulden kan wegbezuinigen?

Dat wordt moeilijk. Analisten van Rabobank berekenden vorige week dat Griekenland dit jaar een begrotingsoverschot van 6,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp) moet boeken alleen om te zorgen dat de staatsschuld niet verder stijgt. In 2012 heeft Griekenland een overschot van 3,5 procent nodig om de schuld op het huidige – veel te hoge – niveau van 142 procent van bbp te houden. Europese regels staan een EU-land toe een staatsschuld te hebben van maximaal 60 procent van bbp.

Griekenland heeft een lange adem nodig om weer aan die regels te voldoen. Obligatiebelegger Pimco becijferde onlangs dat Griekenland de komende twintig jaar begrotingsoverschotten van 8 tot 9 procent nodig heeft om de staatsschuld af te bouwen en weer aan Europese regels te voldoen. Het Internationaal Monetair Fonds voorspelt dat het Griekse begrotingstekort dit jaar ruim 9 procent bedraagt en terugloopt naar onder de 3 procent in 2015.

3 Waarom moet Griekenland meer bezuinigen?

Omdat het huidige bezuinigingsprogramma niet werkt. Toen Griekenland vorig jaar mei 110 miljard euro ontving van de EU en het IMF beloofde de regering grote bezuinigingen en hervormingen. Het doel was vertrouwen te herwinnen van de markten zodat Griekenland in 2012 weer 25 tot 30 miljard euro aan kapitaal zou kunnen ophalen op de markt tegen normale rentetarieven.

Over minder dan een jaar moet Griekenland weer op eigen benen kunnen staan en vooralsnog hebben beleggers totaal geen vertrouwen in de kredietwaardigheid van het land.

Europese politici realiseren zich dat de Griekse economie sneller hervormd moet worden en dat bezuinigingen effectiever moeten zijn. „Wij denken dat Griekenland nog een aanpassingsprogramma nodig heeft”, stelde Jean Claude Juncker, de voorzitter van de groep eurolanden en premier van Luxemburg afgelopen weekend.

Naar verwachting bedraagt de Griekse staatsschuld volgend jaar 358 miljard euro. Griekenland betaalt daar 17 miljard euro rente over. Dat is 7,5 procent van het Griekse bbp. Met andere woorden: De Griekse economie moet volgend jaar met 7,5 procent groeien alleen om de rentebetaling te voldoen. Zulke percentages zijn alleen voorbehouden aan snelgroeiers als India of grondstofrijke landen als Brazilië. Griekenland bezit geen oliebronnen en Griekse fabrieken kunnen de concurrentieslag niet aan met Chinese of Noord-Europese concurrenten.

4 Is het herstructureren van de Griekse schuld een optie?

Niet volgens voorzitter Jean Claude Juncker van de eurolanden. ECB-president Jean Claude Trichet en eurocommissaris Olli Rehn zeiden afgelopen weekend dat herstructureren meer problemen veroorzaakt dan oplost. Toch pleiten economen en beleggers er al langer voor. Het idee is dat als de Griekse schuld wordt kwijtgescholden of als afbetaling op de lange baan wordt geschoven, het land minder hoeft te bezuinigen en dus sneller groeit.

Het probleem is dat houders van Griekse schuld grote verliezen lijden. Rabobank noemde de gevolgen van een herstructurering onlangs ‘Lehman-achtig’. Griekse, Franse en Duitse banken zullen verliezen lijden. Sommige kunnen daardoor gaan wankelen, wat weer een gevaar is voor andere banken met belangen in de opeens zwakke banken.

Het gevolg is dat niemand meer durft uit te lenen. Dit gebeurde na de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers in 2008, met de crisis als gevolg. Een herstructurering is dus alleen mogelijk als er tegelijkertijd voldoende steun (geld) beschikbaar is voor Europese banken.