Meer warmte, meer empathie

Prinses Máxima wordt op handen gedragen, ook al toont ze zich soms van een uitgesproken kant. „In het theater van de monarchie weet zij zichzelf te blijven.”

DENHAAG:30MAART2001 Verloving kroonprins Willem-Alexander en M‡xima Zorrequieta. FOTO ROEL ROZENBURG
DENHAAG:30MAART2001 Verloving kroonprins Willem-Alexander en M‡xima Zorrequieta. FOTO ROEL ROZENBURG

Amsterdam. - Prinses Máxima wordt deze maand veertig jaar, op 17 mei. Op diezelfde dag werd de geboren Argentijnse, tien jaar eerder, Nederlandse. Wat heeft ze Nederland in die periode gebracht?

Wat onwennig zaten Willem-Alexander en zijn geliefde op 30 maart 2001 aan een tafeltje in paleis Noordeinde. Hij in een donker pak, zij in een rode jurk. „Hierbij stel ik u allen, vol trots, mijn lieve verloofde Máxima voor”, zei de kroonprins. Máxima knikte bemoedigend. Knipoogde. En verraste vriend en vijand met een speech in het Nederlands.

Mensen die haar kennen, omschrijven de toekomstige koningin als een sterke persoonlijkheid. Slim. Spontaan. En vooral: invoelend. „Als het koningshuis de tand des tijds doorstaat, is dat in belangrijke mate aan Máxima te danken”, zegt Peter Rehwinkel, burgemeester van Groningen, die destijds PvdA-Kamerlid was met de portefeuille koningshuis. „Ik zie haar als de stille kracht.”

Wie aan Máxima denkt, denkt al snel aan De Traan, bij haar huwelijk. „Tja, die traan”, zegt bandoneonspeler Carel Kraayenhof, wiens optreden de prinses ontroerde. „Veel mensen denken dat het een uiting van verdriet was. Maar Máxima zei er ook mee: dit ben ik. Dit is mijn cultuur, bol van weemoed en melancholie.”

De traan herinnert aan de moeizame start van Máxima in Nederland. Nadat de Volkskrant haar op 31 augustus 1999 had geparachuteerd als ‘de Argentijnse vriendin’, werd haar verleden onder de loep genomen. Zo kwam al snel vader Jorge Zorreguieta in beeld, minister van Landbouw tijdens de Videla-dictatuur. „Het spijt mij dat hij zijn best heeft gedaan voor de landbouw in een verkeerd regime”, zei Máxima bij haar eerste optreden. „Maar hij had de beste intenties. Ik houd veel van hem.”

Máxima toonde toen al haar kwaliteiten. Gevat, getuige haar conclusie dat Willem-Alexander „een beetje dom” handelde in een poging zijn schoonvader uit de wind te houden. Autonoom: als katholiek wilde zij zich niet overhaast bekeren. Niet bang zich kwetsbaar op te stellen: weinigen durven ingewikkelde vragen te beantwoorden in een vreemde taal. „De monarchie is theater”, zegt schrijver Geert Mak, die samen met Máxima in de paleiscommissie (voor activiteiten in het Paleis op de Dam) zit. „Maar in dat theater weet zij grotendeels zichzelf te blijven.”

Met haar kracht en vrouwelijkheid heeft Máxima de afgelopen jaren velen overrompeld. Ook mensen die wel wat gewend zijn, zoals Lans Bovenberg. Zo’n acht jaar geleden werd de Tilburgse econoom gebeld met de vraag of hij Máxima wilde bijpraten over de Nederlandse economie. „Het pensioenstelsel, de SER, de begrotingscyclus, het belastingstelsel, de sociale zekerheid”, somt hij op. „Ik had een mooi college voorbereid.”

In plaats daarvan vroeg Máxima, afgestudeerd econoom, hem de oren van het hoofd: hoe zit het met de arbeidsparticipatie van vrouwen, kinderopvang, vergrijzing, beleggingen bij pensioenfondsen? Bovenberg was verrast. „Het was geen eenrichtingsverkeer. Ze liet duidelijk blijken dat zij geïnformeerd was. Als ik de voor- en nadelen van bepaalde beleggingen op een rij zette, vulde zij de namen van de ondernemingen in.”

Ook over muziek kan Máxima meepraten. Dat merkte Kraayenhof toen hij haar thuis ontving om zijn huwelijksversie van Adiós Nonino (Dag vadertje) te presenteren. „De laatste toon was nog niet gespeeld, of Máxima deed allerlei ideeën aan de hand. ‘Kan dat gebroken akkoord op de piano niet met een zacht instrument’, wilde zij weten. ‘Een harp bijvoorbeeld, of een marimba.’ Tegenover mij zat iemand die duidelijk wist waar zij het over had.”

Kraayenhof ontmoet de prinses nog steeds, op feesten. Hij bracht een keer zijn bandoneon mee. „Ze wilde hem graag uitproberen. Op de knieën, hup. En ze kreeg er nog een mooie toon uit ook.”

Eigenlijk, zegt Job Cohen, die als burgemeester van Amsterdam het burgerlijk huwelijk voltrok, staat Máxima heel gewoon in het leven. Net als andere stellen trokken zij en Willem-Alexander door de hoofdstad op zoek naar mooie trouwlocaties. En toen Cohen hen een keer thuis op de Eikenhorst opzocht, als gasthoofdredacteur van Margriet, viel hem op hoe probleemloos Máxima haar rollen combineert. „Ze beantwoordde vragen met een verkouden kind op de arm. Volkomen naturel.”

Met uitgesproken keuzes en uitlatingen maakt Máxima zich ook kwetsbaar. Zij woonde vorig jaar de uitreiking van de Edisons bij in een leren outfit, wat tot ophef leidde. En toen zij in 2007 bij de presentatie van een rapport over integratie concludeerde dat ‘de Nederlander niet bestaat’, leidde dat tot een rel.

Michiel Zonnevylle, voorzitter van Koninklijke Bond van Oranjeverenigingen: „Haar opmerking over de Nederlandse identiteit begreep ik niet. Misschien een inschattingsfout van haar adviseurs? Wie praat over identiteit, begeeft zich in Nederland in een mijnenveld.”

Geert Mak is het „volkomen oneens” met Zonnevylle. Hij vindt dat de Argentijnse „een waarheid als een koe” debiteerde. „De hysterie rond haar uitspraak zegt niets over Máxima”, aldus Mak, die de prinses bij het recente huwelijk van de Britse prins William en Kate „fier en zwierig” vond te midden van „veelal schuwe monarchen”. „Het toont alleen de diepe onzekerheid aan waarin ons land in die periode verkeerde.”

Minder enthousiast is Mak over de aankoop van een villa in Mozambique door Willem-Alexander en Máxima. „Bepaalde dingen kan een monarch niet doen. Als je gaat experimenteren op zakelijk gebied, maak je jezelf kwetsbaar”. Zonnevylle noemt de commotie over het vastgoedproject in een van de armste landen van Afrika „funest voor het aanzien van het Koninklijk Huis”.

Vrijwel alle geïnterviewden roemen Máxima om de manier waarop zij haar functie inhoud geeft. Als boegbeeld van de Raad voor Microfinanciering oogst ze lof, en om haar werk voor Centiq, een belangengroep die jongeren leert omgaan met geld. „Ik denk dat zij grotere uitdagingen aankan”, zegt Bovenberg. „De financiële sector bijvoorbeeld, die heeft een behoorlijk slecht imago. Ik kan mij voorstellen dat Máxima banken en pensioenfondsen aanspoort meer bij te dragen aan de samenleving. Een ethisch reveil initiëren – dat zie ik haar wel doen.”

Cohen denkt even na over de vraag wat ‘tien jaar Máxima’ Nederland heeft opgeleverd: „Warmte en invoelingsvermogen.” Volgens Mak kreeg de monarchie dankzij haar Argentijnse passie „een hart en een gezicht”. Weinigen beseffen, zegt hij, hoe gedegen Máxima zich voorbereidt op haar toekomstige taken. „In die zin lijkt zij wel wat op Beatrix.”

Morgen opent koningin Beatrix in Paleis het Loo in Apeldoorn de expositie Máxima, 10 jaar in Nederland. Die belicht tot en met 4 september de plaats van de prinses in de koninklijke familie en haar maatschappelijke functies.

Morgen in Lux: Vier keer Máxima