'Zelfs wetenschap noemt de klimaatcrisis onafwendbaar'

De Australiër Paul Gilding voorziet een economie die niet meer gericht is op groei. De aarde kan het nu al niet meer aan. Die overgang gaat pijn doen. „Bedrijven vallen om, sectoren verdwijnen.”

De economie is nu al groter dan de aarde aankan. Voor Paul Gilding, auteur van The Great Disruption is dat geen kwestie van ethiek of filosofie, maar gewoon van harde cijfers. „Dus zal de crisis waarin we beland zijn, niet worden opgelost zolang we onze economie niet fundamenteel veranderen”, zegt Gilding tijdens een gesprek in de stationsrestauratie in Amsterdam.

De Australiër is in Nederland voor de promotie van zijn boek. Daarna vertrekt de 52-jarige consultant en voormalig Greenpeace-directeur naar de Verenigde Staten – „het hol van de leeuw”.

Gildings boek, The Great Disruption, gaat over de onherroepelijke economische ontwrichting die het gevolg is van de duurzaamheidscrisis. Toch vindt Gilding het geen somber verhaal. „Veel milieuboeken vertellen een doemverhaal, waarbij de auteur in een laatste hoofdstukje probeert er een positieve draai aan te geven. In mijn boek begint het optimisme al halverwege. Maar eerst moeten we beseffen dat de economie tegen de grenzen van het mogelijke is gebotst en dat het alleen maar erger kan worden.”

Gilding: „Straks telt de aarde negen miljard inwoners. En die hebben, vinden we, allemaal recht op dezelfde welvaart als wij. Maar dan moet de wereldeconomie nog eens vijftien keer zo groot worden als die nu is.”

En dat kan niet, zegt Gilding, ook niet met de meest vernuftige technologische vernieuwingen. Voor Gilding is de opwarming van de aarde de belangrijkste boosdoener. „De klimaatcrisis is onafwendbaar. Ook de wetenschap zegt dat het te laat is om het probleem op te lossen.”

En dan, glimlachend: „Dat leidt tot een grappig soort optimisme. We hoeven niemand meer te overtuigen van de klimaatcrisis, want we zitten er al midden in. Dus we zúllen veranderen, of we dat nu leuk vinden of niet.”

Toch zijn er nog steeds sceptici, mensen die de gevolgen van klimaatverandering niet onder ogen willen zien. Gilding snapt dat wel. „Ik ben geen psycholoog, maar toegeven dat de recente overstroming in Australië, de ergste die het land ooit heeft getroffen, het gevolg is van klimaatverandering, is heel eng. Want dan kun je de natuur niet langer de schuld geven, en komt het door onze manier van leven. Vergelijk het met een drugsverslaafde: als hij zijn verslaving erkent, moet hij zijn gedrag veranderen.”

Het klimaat is ook de economie al binnengedrongen, zegt Gilding. „Maar ook daar bevinden we ons nog in de fase van de ontkenning. We geven de banken de schuld van de crisis en zoeken daar ook naar de oplossing van de problemen. Maar de crisis wordt niet veroorzaakt door blunders van banken. Die is het gevolg van de stijgende olieprijs, de onzekerheid op de voedselmarkt, de schaarste aan grondstoffen, extreme droogte.” En dat alles zal niet meer verdwijnen, denkt Gilding. Zeker niet zolang we na iedere economische rimpeling proberen terug te keren naar business-as-usual.

„We komen nu in een fase waarin we ons aan de economische groei vastklampen door een transitie naar duurzame energie”, zegt Gilding. Maar ook dat is tijdelijk. „Daarna zullen we beseffen dat we helemaal af moeten van een economie die wordt gestuurd door het principe van groei. Dat gebeurt pas als het echt niet anders kan, maar dan zal het ook heel snel gaan. En niet zachtzinnig. Bedrijven zullen omvallen, hele sectoren zullen verdwijnen.”

Gilding wijst op de Verenigde Staten, waar in de Tweede Wereldoorlog binnen enkele dagen de productie van auto’s volledig werd stilgelegd en werd omgezet in de bouw van tanks en militair materieel.

Voor de overgang naar die ‘nieuwe’ economie, die niet langer groei als uitgangspunt heeft, hebben we volgens hem eigenlijk een soort oorlogseconomie nodig. Daarom is China nu in het voordeel, en zouden de Chinezen de komende economische revolutie wel eens kunnen gaan winnen van het Westen.

Gilding: „China wordt centraal geleid en heeft dus al een soort oorlogseconomie. Een vervuilende fabriek kan daar van de ene op de andere dag worden gesloten. Een paar jaar geleden zeiden de Chinese autoriteiten dat de economische groei moet worden vertraagd om het milieu te sparen. Nu zeggen ze al: we moeten de economische groei vertragen, omdat milieuschade en gebrek aan grondstoffen anders de hele groei om zeep helpen.”

Het wachten is volgens Gilding alleen nog op het besef dat dat onontkoombaar is.