Vier belangrijke kwesties na de dood van Osama bin Laden

1. Was dit een operatie om de leider van Al-Qaeda te doden of had hij het er ook levend vanaf kunnen brengen?

Bij alle euforie over de dood van de meest gezochte terrorist ter wereld verdween de ongemakkelijke vraag of Osama bin Laden misschien ook levend had kunnen worden gevangen naar de achtergrond. Toch drong die zich op: was dit niet een actie die er uitsluitend op was gericht Bin Laden meteen uit de weg te ruimen?

Een anonieme Amerikaanse regeringsfunctionaris verklaarde gisteren dat het in het Pakistaanse Abbottabad om ‘a kill operation’ was gegaan. Maar als Bin Laden tijdig met een witte vlag had gezwaaid of zich direct had overgegeven, aldus de functionaris, zou hij levend zijn gepakt. De vraag is echter hoeveel tijd hij daarvoor kreeg.

De eenheid die de actie uitvoerde, het Joint Special Operations Command (JSOC), heeft geen zachtzinnige reputatie. In Irak zijn ze vaak ingezet om leiders van de sunnitische opstandelingen die de Amerikanen onwelgevallig waren te elimineren. De eenheid, die bestaat uit commando’s van verscheidene krijgsmachtonderdelen, is wel aangeduid als ‘Murder Inc.’en Assassination Inc.’

Toch verklaarde ook John Brennan, adviseur van president Obama voor de strijd tegen het terrorisme, gisteren tegen journalisten dat de commando’s wel degelijk „in staat en voorbereid” waren Osama bin Laden levend gevangen te nemen. Maar, voegde hij er aan toe: „als hij geen bedreiging vormde”.

Volgens Brennan kwam het echter tot een vuurgevecht en verzette Bin Laden zich. Bovendien zou hij een vrouw als menselijk schild hebben gebruikt die de aanval ook niet overleefde. Dit was ook de versie waarmee president Obama de Amerikanen inlichtte over de dood van de Al Qaeda-leider. „Na een vuurgevecht doodden ze Osama bin Laden en namen ze zijn lichaam in beslag.”

Later op de dag veranderde het verhaal echter. Bin Laden had niet zelf geschoten, aldus Amerikaanse functionarissen. En evenmin had hij een vrouw als schild gebruikt, heette het nu. Hij werd gedood met twee kogels, één in zijn borst en één in zijn hoofd. Anderen meldden echter dat hij door twee kogels in het hoofd was getroffen.

De werkwijze van de Amerikaanse troepen stuitte niet overal op bijval. Ken Roth, hoofd van de mensenrechtenorganisatie Human Rights, nam geen genoegen met de gang van zaken. In een tweet schreef hij: „Er is geen ‘recht’ gedaan door hem te doden, ook al was het gerechtvaardigd; geen proces, geen veroordeling”.

Roth reageerde onder meer op een instemmende reactie van VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon. Op zijn beurt bevestigde de onafhankelijke onderzoeker voor het buitengerechtelijk doden van de Verenigde Naties, de Zuidafrikaan Christof Heyns, dat het vanuit het perspectief van de rechten van de mens altijd valt te prefereren wanneer verdachten levend gevangen worden genomen in plaats van hen op staande voet dood te schieten. „Maar”, voegde hij er aan toe tegenover het persbureau Reuters, „het is op grond van de feiten die we tot dusverre hebben niet duidelijk of dat inderdaad mogelijk was.”

Sommige commentatoren hielden Obama, zelf een jurist, voor dat er helemaal geen recht was geschied. De Britse mensenrechtenadvocaat Geoffrey Robertson stelde in een column in The Independent dat het meer weg had van een moord in koelen bloede. Zou er geen andere weg zijn geweest, vroeg hij zich af.