Onbewuste associaties

Al een beetje bijgekomen van de overdosis royalty dit weekeinde? Het huwelijk van de eeuw is uitgedraaid op een nogal emotieloze aangelegenheid. Dan was onze Koninginnedag een stuk spannender. Hare Majesteit trok naar het hol van de leeuw, Limburg, geboortegrond en fanbase van haar grootste kwelgeest: Wilders. In haar kersttoespraak predikte majesteit de multiculturele samenleving, en volgens kanselier Oosterhuis hield ze zich nog in. Dus dat beloofde wat, nu ze de kans had die anderhalf miljoen afgedwaalde kiezers persoonlijk de les te lezen.

Het viel tegen. Ze maakte bepaald geen statement. In tegendeel eigenlijk. Oké, er liep een allochtone schoondochter tussen, maar dat is niet helemaal wat ik bedoel. Ik zocht de Marokkaanse lakei of de Turkse hofdame. Dat was lekker opgevallen in Thorn, het witte dorp. Niet gezien. Niet dat majesteit geen Arabische vrienden heeft. Vorige maand bezocht ze nog een paar gezellige sultans, tenslotte. Maar het enige wat er nu aan gekleurds tussen de koekhappende royals doorliep, waren de beveiligers. Nogal rolbevestigend: kaalgeschoren mannen met een tintje om potentiële waxinelichtjesgooiers de stuipen op het lijf te jagen.

Want zo werkt ons brein. Er zijn maar weinig mensen die er bewust racistische denkbeelden op na houden. Toch zijn breinen bang van donkere mannen. Als iemand in de hersenscanner een plaatje ziet van een zwarte man wordt een kern actief die angst signaleert: de amygdala. De grap is: dat gebeurt bij bijna iedereen. Ook bij de koningin (die trouwens met een soort MRI-scanner op haar hoofd liep).

Dit hersensignaal zegt namelijk niets over de bewuste mening die iemand heeft. Wat hier wordt geregistreerd zijn onze onbewuste associaties met zwarte mannen. En die zijn niet zo positief. Dagelijks zien we zwarte mannen als de bad guy: in de krant, in films, op tv. En dat is wat zich nestelt in ons brein.

Is dat erg? Eigenlijk wel. Want het is die onbewuste angst die ons gedrag bepaalt, niet onze bewuste mening. Dus maken allochtonen minder kans bij een sollicitatie en is de zwarte zanger kansloos bij Idols. Zelfs artsen behandelen zwarten anders dan blanken. We willen wel anders, maar we kunnen niet. Het brein bepaalt, niet onze woorden.

Dat geldt zelfs voor de majesteit. Haar woorden veroordelen de ideeën van de geblondeerde leider, maar haar daden bevestigen ze. Dat is overigens goed gebruik in de familie. Koningin Wilhelmina had het beste voor met de Joodse vluchtelingen, zolang die maar niet werden gehuisvest naast de Paleistuinen.

Zeggen en doen. Twee werelden, gescheiden door een diepe kloof.

Victor Lamme