Obama's gezag in Amerika groeit, maar mondiale gevolgen ongewis

Bin Ladens dood is een mijlpaal in de strijd tegen terreur. Maar verandert de opstelling van de VS in de wereld ?

U.S. President Barack Obama (2nd L) and Vice President Joe Biden (L), along with members of the national security team, receive an update on the mission against Osama bin Laden in the Situation Room of the White House, May 1, 2011. Also pictured are Secretary of State Hillary Clinton (2nd R) and Defense Secretary Robert Gates (R). Please note: A classified document seen in this photograph has been obscured at source. Picture taken May 1, 2011. REUTERS/White House/Pete Souza/Handout (UNITED STATES - Tags: POLITICS CIVIL UNREST MILITARY IMAGES OF THE DAY) FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. IT IS DISTRIBUTED, EXACTLY AS RECEIVED BY REUTERS, AS A SERVICE TO CLIENTS
U.S. President Barack Obama (2nd L) and Vice President Joe Biden (L), along with members of the national security team, receive an update on the mission against Osama bin Laden in the Situation Room of the White House, May 1, 2011. Also pictured are Secretary of State Hillary Clinton (2nd R) and Defense Secretary Robert Gates (R). Please note: A classified document seen in this photograph has been obscured at source. Picture taken May 1, 2011. REUTERS/White House/Pete Souza/Handout (UNITED STATES - Tags: POLITICS CIVIL UNREST MILITARY IMAGES OF THE DAY) FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. IT IS DISTRIBUTED, EXACTLY AS RECEIVED BY REUTERS, AS A SERVICE TO CLIENTS REUTERS

Twee Amerika’s kreeg de wereld gisteren te zien. De beheerste Barack Obama, die in een toespraak meldde dat een militaire operatie „een eind heeft gemaakt aan het leven van Osama bin Laden”. Bij de president geen spoor van het uitgelaten en triomfantelijke „We got him!”, waarmee de regering van George W. Bush in 2003 de arrestatie bekendmaakte van Saddam Hussein.

Maar de wereld zag ook de uitzinnig blije Amerikanen die de dood van Bin Laden voor het Witte Huis en op Times Square kwamen vieren alsof ze een oorlog hadden gewonnen. „Ik ben zo blij dat we het zélf hebben gedaan”, zei een man op straat. „Dat we hem hebben gevonden en in zijn gezicht konden zeggen: we weten wie je bent, en dat we hem toen twee keer door zijn hoofd hebben geschoten.”

Niet alleen klonk daarin meer door van het getergde Amerika dat de wereld na 9/11 leerde kennen. De scènes van de feestvierders, sommigen met een blik van bevredigde wraaklust in de ogen, deden ook ongemakkelijk sterk denken aan de schreeuwende menigtes die tv-kijkers beter kennen van de straten in Pakistan.

In eigen land en het Congres heeft president Obama zijn gezag met de succesvolle afloop van de operatie aanmerkelijk versterkt. Maar verandert met deze mijlpaal in de strijd tegen het terrorisme ook Amerika’s aanzien en opstelling in de wereld? Zal Washington zich nu minder gaan fixeren op de Global War on Terror, die president Bush tot speerpunt van het Amerikaanse beleid maakte? Of zal Obama het beleid van zijn voorganger, in een wat minder strijdlustige presentatie, de komende jaren gewoon voortzetten? De afgelopen jaren heeft Obama immers ook al veel overgenomen, soms schoorvoetend en vaak tot teleurstelling van zijn achterban, van de door hemzelf en de buitenwereld zo vaak gehekelde aanpak van de strijd tegen terreur van de regering-Bush.

Precies die kwestie – wat voor Amerika kan de wereld de komende jaren nu eigenlijk van Obama verwachten – staat centraal in de nog onbeantwoorde vragen over de bliksemactie in Pakistan die nu opspelen.

Was de opzet van de operatie van het begin af aan om Bin Laden te doden, zoals CIA-directeur Panetta heeft gezegd? En kun je dan eigenlijk wel zeggen dat het recht gezegevierd heeft, als er geen rechter of proces aan te pas is gekomen? Of hadden de Amerikaanse troepen de opdracht meegekregen om de terroristenleider levend mee te nemen als dat mogelijk zou blijken, zoals Obama’s anti-terreurcoördinator Brennan zei?

Heeft hardhandige ondervraging of zelfs marteling van een terreurverdachte de CIA de informatie opgeleverd die uiteindelijk naar de schuilplaats van Bin Laden heeft geleid? En is het nut van dat soort omstreden praktijken daarmee dus alsnog aangetoond? Conservatieve Amerikaanse commentatoren hebben dat punt al gemaakt en pleiten daarmee voor een herwaardering van George W. Bush en zijn aanpak.

En zal het agressieve optreden van de CIA in Pakistan, waar de Amerikanen met onbemande vliegtuigjes tot woede van een groot deel van de bevolking regelmatig verdachte doelen bestoken, nu ook elders navolging krijgen? Aan het beeld dat Obama een slappe buitenlandse politiek voorstaat, is de afgelopen dagen in elk geval danig afbreuk gedaan.

In eigen land komt dat niet alleen de populariteit van Obama ten goede, maar ook zijn politieke bewegingsruimte. Op allerlei manieren zal dat doorwerken in de internationale verhoudingen.

In Afghanistan bijvoorbeeld ziet men de bui al hangen. Een meer zelfverzekerde Obama zou zijn belofte wel eens kunnen doorzetten om dit jaar te beginnen met de terugtrekking van Amerikaanse troepen uit het land. De Amerikaanse ambassadeur in Kabul zag zich gisteren genoodzaakt snel te verklaren dat de Afghanen heus kunnen blijven rekenen op krachtige steun van Amerika.

Obama heeft zich met de actie in Pakistan een kans bezorgd zijn buitenlands beleid meer een eigen richting te geven dan tot voor kort mogelijk was. Maar dan moet hij wel het moment benutten, want met alle andere problemen die Amerika heeft, kan dat snel voorbij zijn.