'Inderdaad, EU verliest nu invloed in Kosovo'

Topdiplomaat Pieter Feith mag de Europese Unie niet langer vertegenwoordigen in Kosovo. Cyprus en Brussel willen iemand anders. Dit komt op een slecht moment voor de EU, zegt Feith.

Pieter FEITH (1945). Dutch diplomat ICO,EU Special Representative in Kosovo. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C== Den Haag, 27 mei 2008
Pieter FEITH (1945). Dutch diplomat ICO,EU Special Representative in Kosovo. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C== Den Haag, 27 mei 2008 ©Vincent Mentzel 2008

Wat de Nederlandse topdiplomaat Pieter Feith als speciale EU-vertegenwoordiger in Kosovo ook probeerde, en hoeveel geld de Europese Unie ook gaf om Kosovo te helpen: veel gezag en invloed kreeg Europa daar nog niet. Dat zegt ook Pieter Feith zelf. En het weinige gezag dat de EU wél had in Kosovo, dat graag lid wil worden van de EU, zal volgens diplomaten en politici in Brussel vanaf deze week nog verminderen – door het vertrek van dezelfde Pieter Feith. Zijn mandaat als EU-vertegenwoordiger werd niet verlengd, een opvolger is er nog niet.

Cyprus hield de verlenging tegen. Het is een van de vijf EU-lidstaten die Kosovo niet hebben erkend als zelfstandige staat, vooral ook door de problemen die Cyprus zelf heeft met het noorden van het land.

Cyprus had een probleem met de dubbelfunctie van Feith. Hij vertegenwoordigt naast de EU ook de international civilian office, een groep landen (met de VS als belangrijkste deelnemer) die de zelfstandigheid van Kosovo steunt en in de Kosovaarse grondwet vergaande bevoegdheden heeft. In die functie houdt Feith toezicht op politieke en bestuurlijke benoemingen, het minderhedenbeleid en de begroting. Hij zal dat blijven doen.

Bij Feiths benoeming in 2008 was die dubbelfunctie juist bedoeld om de invloed van de EU op Kosovo groter te maken. Maar ook EU-buitenlandcoördinator Catherine Ashton wil nu liever iemand anders: ze wil een EU-vertegenwoordiger die alleen onder háár valt.

Europarlementariër Hans van Baalen (VVD) noemt het „een blunder van de eerste orde om zo’n getalenteerde man te laten gaan”. Een diplomaat zegt dat Feith groot gezag had bij de Amerikanen. „Daardoor had de EU via hem strategische invloed op Kosovaarse politici.” Die luisteren liever naar de VS, van wie ze vinden dat die hen in 1999 hebben bevrijd van Servië, dan naar Europa. „De bedoeling was om dat te veranderen”, zegt een ambtenaar die voor Ashton werkt. „Maar we hebben er een zooitje van gemaakt.”

Feith zelf zegt door de telefoon vanuit Zweden, waar zijn gezin woont, dat hij bij de 27 EU-landen te weinig steun had – „Ja, Cyprus blokkeerde mijn verlenging” – en dat Ashton een vertegenwoordiger wilde „die alleen aan háár rapporteerde”. Feith zegt dat zo’n beslissing op zich te begrijpen is: het was soms ingewikkeld om een pet op te hebben van een functionaris die Kosovo helpt om onafhankelijk te zijn en ook van iemand die namens de EU over de onafhankelijkheid geen mening heeft. „Als je dat uit elkaar trekt, kan het duidelijkheid scheppen.”

Verliest de EU daardoor niet aan gezag en invloed in Kosovo?

„Niet als er snel een eigen EU-presentie is, met een geloofwaardige vertegenwoordiger, al blijft het een nadeel dat er nog een buitenlandse vertegenwoordiger bij komt. Maar er is geen opvolger voor mij in beeld. De 27 landen kunnen het nog niet eens worden over het mandaat van die persoon en er is nog geen begroting voor zijn kantoor. Het profiel van de EU in Kosovo valt daardoor weg.”

En dan raakt de EU dus invloed kwijt?

„Ja, zo kun je dat zeggen. Het komt ook op een slecht moment. De EU is al niet zo populair. Er is kritiek op de justitie- en politiemissie EULEX dievolgens de Kosovaren niet slagvaardig genoeg is, vooral niet in het noorden (waar veel Serviërs wonen die het gezag in Kosovo niet erkennen, red.). Er is ook teleurstelling omdat de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof in 2010, dat de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo niet in strijd was met het internationaal recht, niet tot een andere houding van de EU heeft geleid. En de EU is net begonnen om een dialoog tot stand te brengen tussen Servië en Kosovo. Dan is het handig om iemand te hebben met goede ingangen in de Kosovaarse politiek.”

Als Kosovaren kritiek hebben op de EU, kijken ze u daar niet op aan?

„Dat geloof ik niet, nee. Men weet dat het uit Brussel kwam en dat ik roeide met de riemen die ik had. Het was mijn ambitie om de vertegenwoordiging namens de ‘international civilian office’, de supervisie op het bestuur, tot een eind te brengen, waardoor de EU de belangrijkste toezichthouder zou worden. Met het drukmiddel dat de EU heeft omdat Kosovo EU-lid wil worden.”’

Cyprus hield dat dus tegen?

„Ja, vooral Cyprus. Dat is jammer. In het Verdrag van Lissabon is het de bedoeling dat de EU een slagvaardiger buitenlands beleid krijgt. Je kunt niet zeggen dat dat bij Kosovo al uit de verf komt.”

Had Ashton Cyprus niet onder druk kunnen zetten om uw mandaat te verlengen totdat er een opvolger is?

„Bij benoemingen van speciale vertegenwoordigers hoeft er bij de lidstaten geen unanimiteit te zijn, een gekwalificeerde meerderheid is genoeg. Maar zo is het niet gegaan. Nu is het Kosovo. Straks kan het gebeuren dat tegengestelde kampen het Europees beleid voor Noord-Afrika en de Arabische wereld lamleggen. We moeten met Kosovo en Servië ook echt vooruit. Ze zijn nu in dialoog met elkaar omdat hun vooruitgang is beloofd in hun Europese perspectief. Servië wil kandidaat-lid worden van de EU. Kosovo zal ook willen weten: ‘Wat zit er voor ons in?’”