Eigenlijk is het een lieve jongen, verzekert oma

Het literaire debuut van James Worthy moet een ander soort lezerspubliek aanboren. Zijn uitgever en een hiphoplabel halen alles uit de kast om hem te lanceren.

james worthy

De schrijver zit, zo nu en dan lachend om zijn eigen grappen, met een flesje bier in een stoel die met ballonnen is versierd. Voor hem trekt een reeks sprekers voorbij die uit zijn debuutroman voorlezen of zelf iets hebben voorbereid. Actrice Anna Drijver, bijvoorbeeld, die de schrijver een Britse biertoerist noemt en een collega van Shakespeare „die de pech had dat hij niet in het mediatijdperk leefde en dus geen hype werd”.

De schrijver in de ballonnenstoel is zelf in alles een product van dat tijdperk. James Worthy (30), echte naam James Pugh, bouwde zijn naam op met reacties op hiphopfora, columns op websites en later zijn eigen blog, en met artikelen in tijdschriften als Viva en Nieuwe Revu. Grappen en stukken tekst uit zijn debuut James Worthy zijn op internet in andere vorm terug te vinden; zijn roman is een apotheose op papier van een oeuvre waar hij in digitale kring al jaren mee aan de weg timmert.

En nu krabt de jonge schrijver grinnikend aan zijn baard in Hotel V in Amsterdam, terwijl voor hem KRO-coryfee Arie Boomsma in het openbaar het woord ‘karnemelk-kut’ uitspreekt. En hij heeft op deze zondagmiddag stichtende woorden voor de schrijver. „Ik heb gehoord dat je niet meer wil lezen, maar je moet blijven lezen. Het kan nog altijd beter.”

Het boek van Worthy (met daarop liefst negen maal de naam van de schrijver) vormt de start van een samenwerking tussen de literaire uitgever Lebowski en hiphoplabel Top Notch. Twee bedrijven die onafhankelijk al bekend staan om de wijze waarop ze aandacht creëren voor hun producten; samen staan ze garant voor een bosbrandje in medialand. De afgelopen week stond de debutant met grote portretten in diverse kranten, kwam hij op tv en was hij te gast bij Giel Beelen op 3FM. Een reeks BN’ers presenteerden zijn boek. Bekende hiphopacts als Lange Frans, The Opposites en De Jeugd van Tegenwoordig lezen op een ‘mixtape’ voor uit zijn werk. En gisteren werd bekend dat de schrijver op Lowlands staat.

Worthy is fan van Wolkers en Brusselmans, en denkt dat zijn boek door hiphop is beïnvloed: „Het spelen met taal en een beetje stoerdoenerij.” Zijn roman handelt over het personage James dat zich ten koste van alles met zijn ex-vriendin Polly wil verenigen. Het boek wemelt van de kleurrijke metaforen en expliciete verhalen over seks. Willem de Bruin van de rapgroep The Opposites is op de helft en zegt: „Ik hou heel erg van vunzig praten. Hij doet het precies zoals ik het zou doen, met een stukje literair gelul erbij. Al die seksueel gefrustreerde oneliners van hem. Heerlijk, het rolt zo je mond uit.” De rapper leest vooral boeken uit de Dummies-reeks „waar je iets uit kunt leren”. Hij merkt nu dat hij romans ook wel ziet zitten. „Het is leuk om in iemands hoofd te zitten en een beetje verder te fantaseren.”

En dat is waar de bedrijven achter het debuut op hopen: het aanboren van nieuw lezerspubliek. Kees de Koning van Top Notch, hiphopmarktleider in Nederland, zegt dat bij het bereiken van dat publiek „de drager, zoals de cd, steeds minder belangrijk wordt”. Hij geeft het voorbeeld van Damon ‘Dame’ Dash, ex-zakenpartner van Jay-Z. „Die zei: wij beheersen de doelgroep. Als wodkamerken niet willen betalen voor het omhoog houden van flessen in videoclips, gaan we zelf wodka maken. Alleen verkopen wij literatuur in plaats van drank aan minderjarigen.”

Uitgever Oscar van Gelderen van Lebowski bouwde een naam op met grote campagnes voor onder meer Lulu Wang en Heleen van Royen. Hij denkt dat „over vijf jaar niemand meer een boek koopt”, wil „het sacrale” van literatuur afhalen en verwacht samen met het muzieklabel nieuwe wegen te creëren en een jonger publiek te bereiken. Van Gelderen: „Als ik al de hipste uitgever ben, welke boekenuitgever gaat mij dan vertellen hoe het moet? Top Notch kwam met het idee van een mixtape voor schrijvers, daar leer ik van.”

Worthy zelf is vooral traditioneel gelukkig met het succes van zijn schrijverschap. Leuk al die blogs en tweets, „maar nu ligt er wel gewoon een boek”, zegt hij. „Stiekem ben ik nu ‘James Worthy de schrijver’. En de eerste 3500 exemplaren zijn al verkocht.”

Soms wordt zijn taal mooier wanneer rappers het voorlezen, vindt Worthy. Soms is het even schrikken. Bij de rauwere fragmenten gebaarde hij verschrikt naar zijn familie dat ze de oren van zijn zesjarige neefje moesten afdekken. „Dat gepraat over beffen en neuken, met mijn familie erbij. Shit, dat was niet zo slim.”

De schrijver, die op de omslag van zijn debuutroman een Nederlandse variant van de wilde Amerikaanse undergroundschrijver Charles Bukowski (1920-1994) wordt genoemd, reageert dan ook oprecht opgelucht wanneer hij hoort dat zijn oma, de 78-jarige Ton Krijger, tegen de verslaggever zegt dat Worthy „een lieve jongen is en de harde grappen gewoon bij hem horen. Zo ken ik hem al van vroeger.”

Op wateenleven.tumblr.com schrijven Pepijn ‘Faberyayo’ Lanen van De Jeugd van Tegenwoordig en James Worthy om en om een doorlopend verhaal. Worthy leest in augustus voor op popfestival Lowlands. De mixtapes zijn te beluisteren via Spotify.

    • Saul van Stapele