Al-Qaedafilialen trekken zich niets aan van dood Osama bin Laden

Betekent de dood van Osama bin Laden een slag voor het terrorisme? De Amerikaanse jacht op Bin Laden na de aanslagen van 9/11 had zijn eigen organisatie al verlamd. Het is de vraag of nieuwe kopstukken die centrale organisatie nieuw leven kunnen inblazen. Maar elders hebben filialen zich verzelfstandigd of hebben gelijkgezinde groepen zich met het Al-Qaedakeurmerk getooid. Zij hebben geen of nauwelijks operationele banden met Al-Qaeda-centraal en zetten hun terroristische activiteit voort.

Al-Qaeda-in-Irak werd door de buitenwereld, met name de Amerikaanse, afgeschreven nadat zijn eigen Bin Laden, Abu Musab al-Zarqawi, in juni 2006 door het Amerikaanse leger was gedood.

De Jordaniër Zarqawi (geboortig uit Zarqa) werd destijds verantwoordelijk gesteld voor de grote aantallen bloedige zelfmoordaanslagen, ontvoeringen en moorden op gijzelaars die Irak teisterden. Maar na zijn dood ging Al-Qaeda’s terreur onverminderd door. De provincie Al-Anbar was feitelijk in handen van de organisatie.

Pas het besluit van verscheidene sunnitische stammen zich eind dat jaar van het terrorisme af te keren en juist de strijd ertegen aan te binden, betekende een ommekeer. Het Amerikaanse leger besloot de stammen wapens en geld te geven en deze ‘Sahwa’s’ (ontwaken) brachten Al-Qaeda en gelijkgezinde sunnitische extremisten een zware slag toe.

Net als zijn Maghrebijnse tegenhanger is Al-Qaeda-in-Irak een organisatie – Al-Tawhid wal Jihad, Arabisch voor monotheïsme en heilige oorlog – die zich pas later bij de centrale Al-Qaeda heeft aangesloten. Zarqawi zwoer in 2004 trouw aan Osama bin Laden. Maar van operationele banden was nooit sprake.

Zarqawi’s doel was door aanslagen een burgeroorlog met de verketterde shi’itische meerderheid te provoceren, Irak te veranderen in een strikte islamitische staat en vervolgens zijn greep over de regio uit te breiden. Het eerste lukte, het tweede en derde niet.

Vanaf 2007 is de terreur van Al-Qaeda-in-Irak geleidelijk verminderd. Maar de Iraakse autoriteiten en hun Amerikaanse hulptroepen zijn er niet in geslaagd de groep te verslaan. Irak blijft het toneel van regelmatige terreur, waarvan de Sahwa’s en shi’itische burgers het belangrijkste mikpunt vormen.

In 2010 werden er in Irak in totaal 4.038 burgers door geweld gedood, waarvan Al-Qaeda naar wordt aangenomen het leeuwedeel voor zijn rekening heeft genomen. De onafhankelijke organisatie Iraq Body Count, die dit aantal telde, schreef erbij te vrezen dat het geweld op een peil te gekomen dat niet meer verandert. Incompetentie en corruptie van de veiligheidsdiensten vormen een belangrijke reden daarvoor.