Moreel failliet van modern Rusland in zwart-wit

Fjodor Dostojevski: Misdaad en straf. Een beeldroman. Ill. Alain Korkos. Bew. David Zane Mairowitz. Vert. Janneke van der Meulen. Atlas, 128 blz. € 19,95 ***

Misdaad en straf, de roman uit 1866 van Fjodor M. Dostojevski, is in de eerste plaats een verhaal van schuld en boete: de Petersburgse student Raskolnikov vermoordt een woekeraarster en worstelt daarna zo hard met zijn geweten dat een politie-inspecteur geen moeite heeft om hem tot een bekentenis te dwingen. Het is een filosofische roman, omdat Raskolnikov zichzelf boven wet en moraal verheven acht en betoogt dat een misdaad pas een misdaad is als ze mislukt door gestuntel. En het is ook een van de voorlopers van de crime fiction; niet door de suspense, of omdat er wordt gediscussieerd over de perfecte moord, maar vooral omdat Dostojevski een van de eerste sleuths, superspeurders, uit de wereldliteratuur liet optreden.

Volgens de makers van de nieuwste stripbewerking van Misdaad en straf, tekenaar Alain Korkos en scenarist David Zane Mairowitz, moeten we Dostojevski’s roman vóór alles zien als een analyse van een gestoorde maatschappij met een scherpe tweedeling tussen rijk en arm; ‘een portret van een samenleving als een gekkengesticht’ dat aan actualiteit heeft gewonnen sinds Leningrad weer is omgedoopt tot Sint-Petersburg. En dus verplaatsten ze het verhaal naar het Rusland van Poetin, waar drugsverslaafden, corrupte agenten, nieuwe rijken en prostituees de straten bevolken. De armoedige sfeer van het origineel is goed gehandhaafd, zelfs al komt er af en toe een auto, een tv, een reclamebord of een laptop voorbij.

Korkos, die vooral bekend is als populair-wetenschappelijk tekenaar voor kinderen, beperkt zich tot simpele strippagina’s met drie tot acht plaatjes in zwart, wit en grijs – zodat het vele bloed dat vloeit de lezer niet gaat tegenstaan. De eindeloze discussies, filosofieën en psychologische analyses van Dostojevski krijgen in het snel vertelde verhaal minder aandacht, wat jammer is omdat die de roman juist fascinerend maken.

Als vervanging voor het lezen van Misdaad en straf kan deze beeldroman niet dienen. Maar als schets van de zelfkant (en het morele failliet) van het moderne Rusland is hij geslaagder, en ook als nieuwe vorm waarin het klassieke verhaal van Dostojevski is gegoten. Want na tientallen filmbewerkingen, televisieseries, hoorspelen en toneelstukken mag je over de roman hetzelfde zeggen als Dostojevski over zijn labiele hoofdpersoon: ‘Steeds was hij een ander dan hij even daarvoor nog was geweest.’

Pieter Steinz