Bestsellers

Hoe schrijf je een bestseller? Ik heb nog nooit een bestseller geschreven. Maar ik heb er wel over nagedacht. En ik heb een paar observaties gedaan die wellicht een basis bieden voor het recept voor het schrijven van een bestseller.

Het grootste misverstand is dat kwaliteit er iets te maken zou hebben. Van een erkend meesterwerk als De avonden van Gerard Reve zijn er na publicatie maar een paar honderd exemplaren verkocht.

Het omgekeerde is statistisch betrouwbaarder als graadmeter: hoe hoger de verkoopcijfers, hoe slechter het boek. Iedereen kan de voorbeelden zo bedenken.

Vaak lijkt het meer met toeval te maken te hebben. Neem Bernlef. Hij schreef tientallen boeken die hij aan de straatstenen niet kwijtraakte, toen Hersenschimmen, dat hem multimiljonair heeft gemaakt, en vervolgens tientallen andere boeken die nauwelijks verkochten. Een ander voorbeeld: Jan Siebelink. Die ploeterde in de marges van de literatuur aan boeken die zelfs De Slegte niet wilde hebben. Toen verscheen Knielen op een bed violen, het zoveelste Siebelinkje vol godsdienstig leed, dat opeens omarmd werd door de massa. En met terugwerkende kracht werden al zijn oude romannetjes, in allerijl herdrukt, ook opeens bestsellers.

Je kunt je afvragen of het iets met het onderwerp te maken heeft. Bij Hersenschimmen was dat ontegenzeggelijk het geval. Mensen namen zelfs hun demente oma mee naar voorleesavondjes van Bernlef. Of de dokter even een kijkje kon nemen. Sommige onderwerpen kunnen opeens in de mode raken. Dat was het geluk van Siebelink. Boeken over afvallige en verstoten gereformeerden waren niet aan te slepen. En toen kwam Franca Treur. Stel je voor. Qua thematiek een kopie van Siebelink, maar zij is een mooie, jonge, blonde vrouw. De droom van elke marketingafdeling. Want uiterlijk is wel degelijk belangrijk. Een zeker Heleen van Rooyen-gehalte scheelt zo vijf drukken. Je moet met je kop op tv kunnen. Anders kun je het wel schudden.

De doelgroep is belangrijk. De leesclubs van oudere vrouwen uit de provincie zijn machtige bolwerken die het verkoopsucces van een boek kunnen maken of breken. En die houden niet van literatuurderig geëxperimenteer. Ze willen een lekker leesboek, het liefst waar gebeurd en als dat niet kan, dan in ieder geval erg herkenbaar.

En de titel is cruciaal. De meeste mensen kopen een boek om het cadeau te doen. In de boekwinkel gaan ze uitsluitend af op de titels. En dan kom je er niet met titels als Afgunst of De bruid en de kogel. Ik ga ooit nog een roman schrijven met de titel Hartelijk gefeliciteerd met je verjaardag. Een lekker leesboek. Waar gebeurd. Dan zal ik eindelijk rijk worden.

Ilja Leonard Pfeijffer