Kamer zit klem tussen strenge regels hypotheek en huizenprijs

Regels rond hypotheken zijn nodig, maar ook lastig, zo bleek tijdens een hoorzitting in Den Haag. En soms zijn ze zelfs riskant. „De kwetsbare groep wordt steeds groter.”

Een lekker praktische vraag van Tweede Kamerlid Elly Blanksma (CDA) aan Jan Molenaar van de Rabobank. „Wij hebben als Kamerlid een tijdelijke baan. Als ik nu langskom voor een hypotheek bij u, gaat dat dan lukken?” Het antwoord van de Rabo-directeur was weinig hoopvol. „Dat zal een lastig verhaal worden.”

Tijdens een hoorzitting kregen specialisten gisteren in de Kamer de gelegenheid de gevolgen te schetsen van de aangescherpte spelregels rond hypotheken. Grootste probleem van al die regels in de afgelopen jaren was volgens Molenaar het gebrek aan maatwerk. Bijvoorbeeld voor een bijzondere klant als een Kamerlid kunnen er amper nog uitzonderingen worden gemaakt. En tot de crisis werd wel in een derde deel van de gevallen van de formele regels afgeweken. „Iedereen wordt nu tegen zichzelf in bescherming genomen. Het is veel lastiger geworden om maatwerk te leveren, om samen met de klant te kijken wat een verantwoord risico is.”

Vanaf 1 augustus komen er weer nieuwe regels bij. Banken, toezichthouder AFM en het ministerie van Financiën hebben afgesproken dat nog maar voor maximaal 50 procent aflossingsvrij mag worden geleend (dus zonder dat er een spaarpotje wordt opgebouwd) en dat het hypotheekbedrag maximaal 110 procent van de waarde van het huis omvat. Dat was 120.

Hebben deze nieuwe hypothecaire spelregels gevolgen voor de prijzen, was de centrale vraag bij de hoorzitting. Vastgoedhoogleraar Peter Boelhouwer schetste pijnlijk scherp het dilemma voor de Kamerleden. Natuurlijk, zij willen de huizenkopers beschermen. Maar als er te harde eisen aan de potentiële koper worden gesteld, dan daalt de gemiddelde woningprijs. „En met een dalende prijs breng je mensen in problemen die de afgelopen vijf of zes jaar een huis hebben gekocht.”

Boelhouwer kon net als de andere specialisten geen specifieke voorspellingen doen over de gevolgen van de nieuwe regels. Maar optimistisch is hij niet. „De prijzen staan al onder druk en dit kan een extra duwtje zijn. In de jaren zeventig werd er gemorreld aan de gemeentegaranties en de prijzen daalden met 30 tot 40 procent. Ik zeg niet dat het weer gebeurt, maar de huizenmarkt is momenteel niet goed.”

Boelhouwer toonde zich het meest kritisch over de nieuwe regels. „Doe het niet, op dit moment. Hierdoor wordt de positie van de starters bemoeilijkt en dat heeft ook gevolgen voor de doorstroming. Nieuwe regels zijn prima, maar geen regels die de markt beperken”, aldus de Delftse hoogleraar Housing Systems.

Niet iedereen zag het zo somber in. Jan Molenaar van Rabobank denkt, evenals de vertegenwoordiger van De Nederlandsche Bank, dat de prijseffecten gering zijn, alleen al omdat 80 procent van de transacties onder de Nederlandse Hypotheekgarantie (NHG) valt. En onder de paraplu van de NHG gelden de nieuwe regels al. Ter illustratie van de omvang van de huidige problemen: „De Rabobank heeft aan een miljoen mensen een hypotheek verstrekt. Vorig jaar kenden we 200 veilingen bij een gedwongen verkoop. En bij dat aantal zitten ook nog fraudeurs die de boel in de steek hebben gelaten”, aldus Molenaar.

Verwijten waren er gisteren ook. Aan de politiek. NVM-voorzitter Ger Hukker stelde namens de makelaars dat de regie ontbrak. Iedereen draait aan zijn eigen knopje op een dashboard, maar niemand heeft het overzicht. „Het ministerie van Financiën stelt wel allerlei eisen, maar regie van bijvoorbeeld het ministerie van Binnenlandse Zaken is er niet. En een zachte landing vraagt regie.”

En wat is het gevolg van al die eisen van toezichthouders, banken en overheid? „De waarde daalt zo erg dat een steeds kleinere groep mensen in een huis woont met overwaarde. Het gaat nu al bijna om de mensen die voor 2002 hun huis kochten”, zegt Hukker. „Dat betekent dat de kwetsbare groep steeds groter wordt.”

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Kamer zit klem tussen strenge regels hypotheek en huizenprijs (donderdag 28 april, pagina 26) zegt NVM-voorzitter Ger Hukker dat de waarde van huizen sterk daalt. Dat heeft hij echter niet gezegd.