Hoeveel waarde heeft een hbo-diploma nu nog?

Nieuwsanalyse

De inspectie velde een hard oordeel over Inholland. Het zal ongetwijfeld leiden tot meer controle op het hbo.

Wat is de waarde van een hbo-diploma? Die vraagt dringt zich op nu de Inspectie van het Onderwijs in haar rapport over Inholland een hard oordeel velt over een viertal opleidingen van de hogeschool. Daar zijn niet alleen via ‘alternatieve afstudeertrajecten’ diploma’s uitgereikt aan studenten die daar gezien hun prestaties geen recht op hadden. Ruim twintig procent van de onderzochte diploma’s die op de reguliere manier zijn gehaald, is ook ten onrechte verstrekt.

De inspectie deed niet alleen onderzoek bij opleidingen waarvan bekend was dat er iets niet in de haak was, maar bekeek ook de studie bedrijfseconomie in Haarlem, om een breder beeld te krijgen van hoe het er op Inholland aan toe gaat. Ook daar bleek zoveel mis dat de inspectie staatssecretaris Zijlstra (Onderwijs, VVD) adviseert de stekker eruit te trekken als er over een jaar geen verbeteringen zijn gerealiseerd.

Als de opleiding bedrijfseconomie niet bij toeval bij het onderzoek was betrokken, waren de door de inspectie gesignaleerde problemen dan ooit aan licht gekomen? En wat zou er gebeuren als alle Nederlandse hbo-studies op dezelfde intensieve manier onderzocht worden zoals nu op Inholland is gebeurd?

Opleidingen in het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs worden eens per zes jaar gecontroleerd door de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO). De opleidingen moeten daarvoor grote hoeveelheden papierwerk inleveren, de zogenoemde ‘zelfrapportage’, waarna er een visitatiecommissie langskomt die bekijkt hoe het staat met zaken als kwaliteitsbewaking, huisvesting en personeelsbeleid. Als alles in orde wordt bevonden, krijgt zo’n studie het stempel ‘voldoende’ en kan men weer zes jaar vooruit.

De visitaties die namens de NVAO worden gedaan, lijken niet altijd goed te functioneren. Want wat schreef de commissie die de opleiding bedrijfseconomie bezocht in 2008? „Het panel heeft geen afstudeerwerken aangetroffen die ten onrechte met een voldoende zijn beoordeeld.” Dat is in tegenspraak met het inspectierapport, waaruit blijkt dat eenderde van de onderzochte diploma’s ten onrechte is verstrekt.

Toen enkele maanden geleden ophef rondom het hbo ontstond, zei een anonieme medewerker van de Saxion Hogeschool tegen deze krant: „Niemand hoeft zich te verantwoorden voor de cijfers die hij geeft. De visitaties van accreditatieorgaan NVAO zijn vooral papieren exercities. Het werkelijke verhaal achter de beoordelingen kan niet meer achterhaald worden.”

Dat het met het toezicht op de kwaliteit op meer hogescholen mis is, blijkt uit het onderzoek Alternatieve afstudeertrajecten en de bewaking van het eindniveau in het hoger onderwijs, dat ook vandaag wordt gepubliceerd, maar nog niet openbaar was toen deze krant naar de drukker ging. Hierin staat dat de inspectie twijfels heeft over de waarde van de diploma’s bij nog zeker vier hbo-instellingen.

Het vorige kabinet heeft een wetsvoorstel ingediend dat het accreditatieproces voor opleidingen minder belastend maakt. Universiteiten en hogescholen mogen zelf een groter deel van de beoordeling voor hun rekening nemen. De vraag is of de Tweede Kamer dit nu nog wel zo’n goed idee vindt. Waarschijnlijk zal tijdens het spoeddebat dat is aangevraagd over de rapporten van de inspectie eerder de roep om meer en betere controle klinken, dan om een versoepeling van het regime.