Welkom terug bij de club, zei de collega-vorst

Koningen kunnen goed verenigen, dat zit in hun opvoeding, zegt de ex-koning van Bulgarije. En ze leren van elkaar. „Als je van dezelfde komaf bent, voel je je vrij om alles met elkaar te bespreken.”

[#Beginning of Shooting Data Section] Nikon D3X 2011/04/18 09:33:26.16 Time Zone and Date: UTC+1, DST:ON RAW (14-bit) Image Size: L (6048 x 4032), FX Lens: VR 105mm F/2.8G Artist: Peter Cox Copyright: Naamsvermelding verplicht Focal Length: 105mm Exposure Mode: Manual Metering: Matrix Shutter Speed: 1/125s Aperture: F/18 Exposure Comp.: 0EV Exposure Tuning: ISO Sensitivity: ISO 160 Optimize Image: White Balance: Direct sunlight, 0, 0 Focus Mode: AF-S AF-Area Mode: Auto AF Fine Tune: OFF VR: OFF Long Exposure NR: OFF High ISO NR: OFF Color Mode: Color Space: Adobe RGB Tone Comp.: Hue Adjustment: Saturation: Sharpening: Active D-Lighting: OFF Vignette Control: OFF Auto Distortion Control: Picture Control: [SD] STANDARD Base: [SD] STANDARD Quick Adjust: 0 Sharpening: 3 Contrast: 0 Brightness: 0 Saturation: 0 Hue: 0 Filter Effects: Toning: Map Datum: Image Authentication: OFF Dust Removal: Image Comment: [#End of Shooting Data Section]
[#Beginning of Shooting Data Section] Nikon D3X 2011/04/18 09:33:26.16 Time Zone and Date: UTC+1, DST:ON RAW (14-bit) Image Size: L (6048 x 4032), FX Lens: VR 105mm F/2.8G Artist: Peter Cox Copyright: Naamsvermelding verplicht Focal Length: 105mm Exposure Mode: Manual Metering: Matrix Shutter Speed: 1/125s Aperture: F/18 Exposure Comp.: 0EV Exposure Tuning: ISO Sensitivity: ISO 160 Optimize Image: White Balance: Direct sunlight, 0, 0 Focus Mode: AF-S AF-Area Mode: Auto AF Fine Tune: OFF VR: OFF Long Exposure NR: OFF High ISO NR: OFF Color Mode: Color Space: Adobe RGB Tone Comp.: Hue Adjustment: Saturation: Sharpening: Active D-Lighting: OFF Vignette Control: OFF Auto Distortion Control: Picture Control: [SD] STANDARD Base: [SD] STANDARD Quick Adjust: 0 Sharpening: 3 Contrast: 0 Brightness: 0 Saturation: 0 Hue: 0 Filter Effects: Toning: Map Datum: Image Authentication: OFF Dust Removal: Image Comment: [#End of Shooting Data Section] foto peter cox eindhoven

Simeon van Saksen-Coburg-Gotha stelt voor in de salon het zitje te nemen dat uitkijkt op het park. De bosachtige begroeiing rond de residentie is zo dik dat de Bulgaarse hoofdstad ver weg lijkt. Geen flats, geen verkeersinfarcten, geen ander geluid dan dat van vogels.

Bij het uitzwaaien van het vorige bezoek, een internationaal gezelschap liberale heren, poseert hij even op de trappen van het zomerpaleis. Zijn gezichtsuitdrukking is niet heel anders dan op de foto’s van het jongetje van zes dat in 1943 zijn vader de tsaar opvolgde en met een kaarsrechte rug tussen de erewacht stond. „Toen hield ik op kind te zijn.”

Drie jaar later, na de bezetting van Bulgarije door het Rode Leger, schaften de nieuwe communistische machthebbers de monarchie af en executeerden zij de regenten die namens hem regeerden. De koninklijke familie vluchtte. Ruim 55 jaar later – waarvan tien verwarrende jaren na de val van het communisme – zagen veel Bulgaarse kiezers hem als een soort verlosser. In 2001 werd de ex-koning, een unicum in de geschiedenis, gekozen als premier. Maar de leider van de liberale ‘Nationale beweging Simeon II’ kon de hoge verwachtingen niet waarmaken en haalde twee verkiezingen later de kiesdrempel niet eens. Nu wordt de republiek Bulgarije geleid door zijn voormalige lijfwacht en heeft van Saksen-Coburg-Gotha geen functie meer, behalve dat hij het levende bewijs is dat zijn land deel uitmaakt van een Europese familie – al lang voor toetreding tot de Europese Unie in 2007.

Simeon II is de kleinzoon van de Oostenrijkse prins Ferdinand van Saksen-Coburg-Gotha. Zijn moeder, Johanna van Savoye, was van Italiaanse adel. Vanzelfsprekend is hij uitgenodigd voor de bruiloft van William en Kate. De Windsors zijn verre familie, net als de Belgische koninklijke familie. „Vóór de Eerste Wereldoorlog werd de Britse familie ook Saksen-Coburg genoemd. Daarnaast zijn er goede persoonlijke banden. Wat dat betreft is het als in iedere andere familie. Neef of nicht zijn betekent niet automatisch dat je elkaar mag.”

Zijn kinderen kennen de Nederlandse prinsen behalve van bruiloften en begrafenissen ook van de internationale business schools waaraan ze zijn opgeleid. Hij zoekt naar woorden om het lidmaatschap van Europese vorstenhuizen te omschrijven en aarzelt hardop over ‘club’ of ‘clan’, maar vindt beide niet passend.

„Ik herinner me”, hij lacht even, „de begrafenis van de Koningin-moeder van het Verenigd Koninkrijk. Ik was daar als premier en zat dus bij de andere vertegenwoordigers van republieken. Maar ik hoorde dat we allemaal op Windsor Castle zouden lunchen, dus ik werd na afloop naar de anderen gebracht. Een van de vorsten keek naar me en zei ‘Welkom terug bij de club’. We moesten er allemaal om lachen, maar later dacht ik: ‘Het klopt.’ Ik ben geboren in die andere omgeving en door omstandigheden moest ik een baan doen die me eigenlijk totaal vreemd was.”

Bestaat die omgeving nog?

„Er bestaat niet zoiets als een vriendschapsvereniging van staten of republieken. Maar familie, ja. De meesten van ons, Europese vorsten, zijn bloedverwanten. Het is aangenaam om die koninklijke gemeenschappelijke deler te hebben. Het maakt contact gemakkelijk. Soms omzeil je er protocol door, bureaucratische hordes. Je kent elkaar van toen je opgroeide, dan hoef je niet te wachten tot je ‘audiëntie’ krijgt. Als ik op een bijeenkomst van leden van vorstenhuizen ben is alles heel gemakkelijk. Om dingen te horen, advies te geven, ervaringen uit te wisselen. Als je van dezelfde komaf bent voel je je vrij om alles met elkaar te bespreken.”

Dat klinkt als een netwerk, zoals in het bedrijfsleven.

„Precies, het effect van carrières die parallel hebben gelopen. Dat is hetzelfde bij vorsten. Het is net als bij topbestuurders: talking shop. Alles komt voorbij, politiek, het wel en wee in een land. Altijd binnen de beperkingen van wat een vorst mag zeggen en doen natuurlijk.“

Voegt het nog iets toe om Europese vorstenhuizen te hebben?

„Dit is een tijd van verregaande specialisatie, professionalisering in alles. Denkt u niet dat een persoon die, vanaf het moment dat hij kon lopen, is opgeleid om te dienen en om een bepaalde functie te vervullen, een grotere kans heeft dat goed te doen, dan iemand die er plotseling in geparachuteerd wordt? Ik zeg dat met respect. Ik beschouw het als een roeping. En een zware roeping. Als een professional in een bepaalde baan kun je vergissingen en fouten voorkomen die voortkomen uit onervarenheid. Niemand wordt alwetend geboren. Als je hebt geleerd iets op een bepaalde manier te doen, je op een bepaalde manier en aan de hand van bepaalde principes te gedragen, dan geeft dat je ook een bepaalde balans. Je kunt objectiever kijken. Een politicus krijgt een opvoeding, de koning een andere. Ik heb vanaf dat ik een kind was geleerd, en mezelf ervan overtuigd, dat het mijn rol was om de bevolking te verenigen. Als een kalme bemiddelaar.”

Misschien werkt dat alleen als koning, als een sprookje waarin mensen kunnen geloven?

„Geschiedenis is een belangrijke factor. Daar draait monarchie om. En er is een bepaald ‘aura’, dat is onbetwistbaar.”

Simeon van Saksen-Coburg-Gotha is een overtuigd Europeaan, zegt hij aan het begin van het gesprek. Als hij in de eerste persoon meervoud spreekt is soms niet duidelijk namens wie. Wij de Bulgaren. Wij de Vorstenhuizen. Wij de Europeanen?

„Europa zal verenigd moeten zijn. We hebben gemeenschappelijke waarden, een gedeeld verleden, gedeelde tragedies. Het is normaal dat nieuwkomers ‘verteerd’ moeten worden. Maar zonder elkaar zijn we maar kleine provincies. Soms zijn er nationalistische of xenofobe trends, omdat dat even in de smaak valt. Als je dat in perspectief ziet, twee, drie generaties, is het een hoop nutteloze opwinding. Je moet over de volgende golf heen kunnen kijken.”

Uw horizon is drie generaties?

„Als premier heb ik gemerkt hoe moeilijk het is om over een ‘toekomstige toekomst’ te praten. Iedereen wil meteen resultaat. Als je geen visie hebt, is het maar improviseren. Tijd, tijd, tijd. Dat is belangrijk.”

Marloes de Koning