Swingende statistieken

Er is een nieuwe Hans Rosling uit! Kenners grijpen onmiddellijk naar de muis. Professor Hans Rosling, hoogleraar internationale gezondheid aan het Karolinska Instituut in Stockholm, heeft zich ontwikkeld tot specialist in swingende statistieken over gezondheid en welzijn. Maar in zijn laatste spreekbeurten lijkt de fut eruit.

Rosling is beroemd door zijn frequente optredens in de succesvolle lezingencyclus TED (Technology, Entertainment, Design) waar hij prachtige bewegende grafieken laat zien. Daarin geeft hij bijvoorbeeld landen weer als stippen in een vlak waar horizontaal het nationaal product en verticaal de levensverwachting is uitgezet. Tegelijkertijd is de omvang van de stip van een land evenredig met het aantal inwoners.

Vervolgens zet Rosling de tijd in werking en gaan de landen ronddobberen in de ruimte van rijkdom en gezondheid. Je ziet hoe heftig (en hoe verbazend kort) de uitwerking is van oorlogen, epidemieën en crises. In de loop der jaren hebben de westerse landen in levensverwachting en vooral in rijkdom een voorsprong genomen op de derde wereld. Die zijn ze aan het verliezen. Rosling geeft daarbij commentaar als een wielerverslaggever: „Zullen China en India de westerse landen inhalen?”– tot grote hilariteit van het publiek. De software die deze veelzijdige grafieken mogelijk maakt, heeft hij zelf ontwikkeld.

De grote verdienste van Rosling is dat hij vrachten saaie cijfers zo weet te bewerken dat ze licht verteerbaar worden. Zijn gedreven en geestige presentatie draagt daar aan bij. No more boring data heette een van zijn eerste optredens.

Zo betoogt hij dat daling van de kindersterfte een voorwaarde is voor daling van de bevolkingsgroei, en dat sommige streken in China nu al hoger ontwikkeld zijn dan bepaalde regio’s in de Verenigde Staten. En als hij erin wil hameren dat het goed kan komen met de wereld, dat echt álles mogelijk is, geeft hij gewoon een demonstratie degenslikken.

Vorige zomer bij TED in Cannes was de rol van de gelikte statistieken opeens minder. In plaats daarvan manipuleerde Rosling rekwisieten: negen plastic kratten die elk een miljard mensen voorstelden: de toekomstige wereldbevolking die gevoed en aan een fatsoenlijke levensstandaard geholpen moest worden. De Zweed leek in het verkeerde tv-programma te zijn beland. Hij ging nog net niet op zijn hurken.

Ook Roslings laatste presentatie valt tegen. Hij vertelt over de wasmachine die Zweden veroverde toen hij een jongetje was en die nu terecht door de armen in de derde wereld wordt begeerd. Dat zal het wereldenergieverbruik opjagen, dus zijn in het Westen besparingen nodig. Het is een bekend verhaal waar Rosling geen nieuwe cijfers of inzichten aan toevoegt. Wel theater: de wasmachine op het podium heeft in zijn voorstelling een speciale rol, maar de pointe is aan de flauwe kant. Misschien moet Rosling maar eens wat uitnodigingen afslaan.

Herbert Blankesteijn

Goede en slechte video’s met Hans Rosling op nrc.nl/bekijks