Met 'n Duits shirt je kont afvegen

Zeeuws museum hoopt met expositie vooral Duitse toeristen te trekken.

Twintig jaar geleden zou deze expositie in Nederland ondenkbaar zijn geweest.

Middelburg 21 april 2011 Voetbal Experience toont expositie over de Deutsche Mannschaft.Het "wonder van Bern". Dankzij nieuwe Adidas schoenen met afschroefbare noppen won West-Duitsland in 1954 de wereldtitel in de hoofdstad van Zwitserland tegen de Hongaren die veel vaker uitgelden op ouderwets schoeisel. Foto: Walter Herfst
Middelburg 21 april 2011 Voetbal Experience toont expositie over de Deutsche Mannschaft.Het "wonder van Bern". Dankzij nieuwe Adidas schoenen met afschroefbare noppen won West-Duitsland in 1954 de wereldtitel in de hoofdstad van Zwitserland tegen de Hongaren die veel vaker uitgelden op ouderwets schoeisel. Foto: Walter Herfst

Een wit shirt met een zwart rugnummer 13. Het voetbaltricot van Gerd Müller is een van de blikvangers op Expo Deutsche Mannschafft in het interactieve museum ‘Voetbal Experience’ in Middelburg. De groene grasvlekken op het shirt zijn er 37 jaar na dato in de wasmachine niet uitgegaan, vertelt Paul Martens, initiatiefnemer van de tentoonstelling.

Draaiend met zijn kont – het handelsmerk van Der Bomber – maakte Müller in de WK-finale 1974 het winnende (frommel)doelpunt tegen Oranje. Martens (45) is oud genoeg om zich hét dieptepunt in onze voetbalhistorie te kunnen herinneren. „Maar ik heb er zelf geen trauma aan overgehouden.”

Het shirt van Müller kreeg de museumbaas in bruikleen van Wim Rijsbergen, de mandekker van Oranje die de Duitse goaltjesdief één keer uit het oog verloor – met fatale gevolgen. Rijsbergen wisselde na afloop wel van shirt met matchwinnaar Müller.

Waarom een tentoonstelling over de Duitse voetbalgeschiedenis? Zeeland trekt jaarlijks ongeveer een miljoen oosterburen. Alle oorlogstrauma’s ten spijt is het toerisme vanuit Duitsland sinds de jaren vijftig een groeiende bron van inkomsten voor de provincie. Martens en zijn collega’s rekenen op jaarlijks 15.000 Duitse museumbezoekers. Ze hangen in Middelburg en omgeving (campings, supermarkten, strandtenten) tweetalige flyers op. En ze hopen op een natte zomer: museumweer.

Martens beaamt dat hij de tijdgeest mee heeft. Een Duitse voetbaltentoonstelling zou twintig, dertig jaar geleden ondenkbaar zijn geweest in Nederland, waar hatelijkheden tijdens grote toernooien het straatbeeld bepaalden. Nu verdienen Nederlanders (of Zeeuwen) niet alleen geld aan Duitse toeristen, er is ook wederzijdse sympathie.

Dat geldt niet voor Willem van Hanegem. Deze geboren Zeeuw heeft het anti-Duitse sentiment nooit van zich weten af te schudden. Zijn vader werd in 1944 slachtoffer van een geallieerd bombardement op hun beider woonplaats Breskens. De dodelijk verongelukte Lo van Hanegem redde bij dezelfde actie het leven van een baby, Ben de Pauw genaamd. Die werd later hoogleraar oncologie aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. Willem van Hanegem maakte kennis met de arts, maar tussen Duitsers – indirect verantwoordelijk voor de dood van zijn vader – en De Kromme is het nooit meer goed gekomen, zoals ook in het museum te lezen valt: „Over het algemeen kan ik zeggen dat Duitsers niet mijn vrienden zijn”, laat Van Hanegem optekenen.

De meeste attributen op de Expo Deutsche Mannschafft zijn, na bemiddeling van een relatie bij Adidas, afkomstig uit het hoofdkantoor van voetbalbond DFB in Frankfurt. De Duitse reacties op het Nederlandse initiatief zijn zo enthousiast, dat in 2014 in Dortmund een permanente tentoonstelling over de WM-Geschichte wordt geopend. Aldus een zichtbaar trotse museumdirecteur Martens.

Hij heeft ook artikelen in bruikleen van Adidas, sinds het WK in 1954 sponsor van het Duitse elftal. Dat dankte zijn finalezege (3-2) tegen de favoriete Hongaren aan revolutionaire schroefnoppen van de fabrikant. De Duitse spelers gleden minder uit op het kletsnatte veld in Bern. De Hongaren bleven met hun vaste noppen moeilijker op de been. Een replica van de Adidas-schoen staat in een vitrine.

De wereldbeker van 1974 is ook als replica te zien in Middelburg. „Nee, niet omdat de Duitsers bang zijn dat we die niet meer terug zouden geven”, zegt museumdirecteur Martens. „De echte beker, 5,5 kilo goud, wordt alleen even op het veld vertoond en gaat daarna weer snel achter slot en grendel van FIFA in Zürich [hoofdkantoor wereldvoetbalbond].

De kater van München ’74 werd in 1988 weggespoeld in dezelfde stad, in hetzelfde stadion. Oranje werd Europees kampioen. De overwinning in de halve finale op het gastland leek een wraakoefening. Het anti-Duitse sentiment was juist in die jaren grenzeloos.

Zo veegde Ronald Koeman in Hamburg zijn achterwerk af met het (geruilde) Duits shirt. Op een foto in het museum zien we hem de actie nog eens dunnetjes over doen. „Dat shirt hebben we niet”, zegt Martens, „maar daar moet je niks achter zoeken.”