Geen adrenaline, maar idealisme

Clothes hang out to dry as rain clouds gather over the Restrepo bunker high up on the edges of the Korengal Valley. Korengal Valley, Kunar Province, Afghanistan. June 2008. documentaire Retrepo (2010)
Clothes hang out to dry as rain clouds gather over the Restrepo bunker high up on the edges of the Korengal Valley. Korengal Valley, Kunar Province, Afghanistan. June 2008. documentaire Retrepo (2010) ©Tim Hetherington

De bekroonde Britse oorlogsfotograaf Tim Hetherington is woensdag gedood bij gevechten in de Libische stad Misrata, waar rebellen al weken proberen een offensief van Gaddafi-getrouwe troepen af te slaan. Hetherington (41) was verbonden aan het Amerikaanse tijdschrift Vanity Fair, won in 2007 de World Press Photo en kreeg een Oscar-nominatie voor zijn documenataire film Restrepo, die het leven beschrijft op een Amerikaanse gevechtspost in Afghanistan.

De Amerikaanse fotograaf Chris Hondros, die werkte voor het fotoagentschap Getty Images, stierf gisteren aan verwondingen die hij bij dezelfde gevechten in Misrata opliep. Hetherington stierf nadat hij zou zijn getroffen door een mortiergranaat. Zijn laatste, via Twitter verstuurde bericht luidde: ,,In de belegerde Libische stad Misrata. Artillerie van Gaddafi vuurt in het wilde weg. Geen NAVO te zien.”

Met Hetherington stierf een belangrijk fotograaf, die een eigen beeldtaal uitvond en niet alleen foto’s maakte van gevechten maar ook van het soldatenleven: slapen, eten, gewichtheffen, worstelen, de verveling.

„Ik vond hem de beste fotojournalist van dit moment”, zegt Adrian Evans, directeur van het fotoagentschap Panos Pictures.

Evans leerde Hetherington (Liverpool, 1970) kennen vlak na zijn studies literatuur en fotojournalistiek aan de universiteit van Oxford. „Ik heb ruim tien jaar met hem gewerkt. Ik vond het opvallend dat hij van jongs af aan altijd precies heeft geweten wat hij ging doen. Hij had een pad te bewandelen. Het is alleen verschrikkelijk dat hij nu halverwege is blijven steken.” Vanity Fair-redacteur Friend, die bevriend was met Hetherington, noemt hem „een reus, met een enorme compassie en een bijzonder goed oog”.

Hetherington bracht de laatste tien jaar talrijke oorlogsgebieden in beeld. Veel van zijn werk draaide om conflicten in Afrika – in het bijzonder in Liberia waarover hij in 2004 de documentaire Liberia: an Uncivil War maakte – en in het Midden-Oosten. In 2007 won hij de World Press Photo-prijs, met het beeld van een Amerikaanse militair die uitgeput tegen een muur leunt na een dag vechten in Afghanistan.

Die foto werd later opgenomen in het fotoboek Infidel dat Hetherington vorig jaar tegelijkertijd uitbracht met de documentaire Restrepo. Hij maakte die beelden toen hij samen met journalist en schrijver Sebastian Junger (The Perfect Storm) een jaar lang was ingekwartierd bij een groep Amerikaanse militairen in de Korengal-vallei, een deel van Afghanistan waar de zwaarste gevechten woedden. Restrepo won op het Sundance Festival de prijs voor de beste documentaire en werd vorig jaar genomineerd voor een Oscar. „We waren vooral bezig met voorkomen dat we dood zouden gaan, niet met de mogelijkheid van een Oscar-nominatie”, zei Hetherington, die in Afghanistan gewond raakte, vorig jaar tegen deze krant.

Die nuchtere reactie is typerend voor Hetherington, zegt Michiel Munneke, directeur van World Press Photo. „Tim was iemand met een missie: hij wilde het onrecht aan de kaak stellen. Hij was geen Rambo die werd gedreven door adrenaline, maar een idealist. Ik heb binnen het vakgebied zelden zo’n oprecht betrokken persoon aangetroffen.” Munneke kent Hetherington al jaren.

Claudia Hinterseer, nu directeur van fotoagentschap NOOR, ging destijds met Hetherington naar Nigeria. Ze noemt hem „niet alleen een goede fotograaf maar vooral ook een zeer gedreven journalist met een enorme feitenhonger.” De film die hij over Liberia maakte, bevat volgens Hinterseer „de meest indrukwekkende beelden die ik ooit van een oorlog heb gezien”.

Een goed voorbeeld van zijn alternatieve aanpak is de serie achterin het fotoboek Infidel die Hetheringon maakte van de militairen, slapend in hun kleine bedjes, vaak met de mond open. „Ik wilde niet met de bekende beelden komen die altijd worden gemaakt in oorlogsgebied”, zei hij hierover in deze krant. „Het gaat mij niet om de explosies en het drama. Het leven van een militair in de oorlog gaat voor een groot deel over wachten en nietsdoen. Dat is iets waar in literatuur veel over is geschreven, denk aan The Naked and the Dead van Norman Mailer. Maar in onze beeldtaal wordt dit deel van de oorlog een stuk minder geaccepteerd. Met mijn fotografie heb ik een stap verder willen gaan.”

Rosan Hollak

Bekijk de documentaire Restrepo via nrcnext.nl/links