De sterren van Bollywood zijn onbetaalbaar

De Indiase filmindustrie krijgt niet goed voet aan de grond in het buitenland. En de salarissen van de acteurs zijn zo hoog dat ze Bollywood de das om dreigen te doen.

TO GO WITH "INDIA-ENTERTAINMENT-FILM-GANDHI" Undated hand-out picture released by Vinod Chopra Films of Indian actors Sanjay Dutt (L), Arshad Warsi (C) and Vidya Balan, on the set of Bollywood's new comedy film "Lage Raho Munnabhai" (Carry on Munnabhai)", as a profile of Indian leader Mahatma Gandhi appears on the background. One hundred years after Indian leader Mahatma Gandhi launched his non-violence movement, a new runaway hit comedy film is helping to bring his teachings to a whole new audience. "Lage Raho Munnabhai" has played to packed houses since it opened two weeks ago and is on its way to becoming one of Bollywood's biggest moneymakers of the year, according to industry watchers. The film, which has earned rave reviews, features Bollywood superstar Sanjay Dutt as a gangster named Munnabhai with a heart of gold. But Gandhi, portrayed by veteran stage actor Dilip Prabhavalkar, steals the show as he steers the gangster onto the path of honesty while dispensing old-fashioned lessons about truth and honesty. AFP PHOTO/HO/VINOD CHOPRA FILMS
TO GO WITH "INDIA-ENTERTAINMENT-FILM-GANDHI" Undated hand-out picture released by Vinod Chopra Films of Indian actors Sanjay Dutt (L), Arshad Warsi (C) and Vidya Balan, on the set of Bollywood's new comedy film "Lage Raho Munnabhai" (Carry on Munnabhai)", as a profile of Indian leader Mahatma Gandhi appears on the background. One hundred years after Indian leader Mahatma Gandhi launched his non-violence movement, a new runaway hit comedy film is helping to bring his teachings to a whole new audience. "Lage Raho Munnabhai" has played to packed houses since it opened two weeks ago and is on its way to becoming one of Bollywood's biggest moneymakers of the year, according to industry watchers. The film, which has earned rave reviews, features Bollywood superstar Sanjay Dutt as a gangster named Munnabhai with a heart of gold. But Gandhi, portrayed by veteran stage actor Dilip Prabhavalkar, steals the show as he steers the gangster onto the path of honesty while dispensing old-fashioned lessons about truth and honesty. AFP PHOTO/HO/VINOD CHOPRA FILMS AFP

Bollywood, ’s werelds grootste filmindustrie, tovert de Indiase bioscoopbezoeker een sprookjeswereld van muziek, dans, actie en romantiek voor. Achter de schermen schuilt een minder rooskleurige wereld. De salarissen van de acteurs en actrices zijn veel te hoog, het leeuwendeel van de producties levert geen of nauwelijks winst op en buiten India kunnen zulke films maar op weinig populariteit rekenen, behalve in de diaspora.

Tot die vaststelling komen diplomaten van het Amerikaanse consulaat in Mumbai, het centrum van Bollywood, na gesprekken met vertegenwoordigers uit de Indiase filmindustrie. Hun bevindingen, vorig jaar februari neergelegd in diplomatieke berichten aan Washington, zijn naar buiten gebracht door WikiLeaks en vandaag gepubliceerd door het dagblad The Hindu.

Uit de verslagen blijkt dat, ondanks ambities en groeiende wederzijdse belangstelling, een grote kloof bestaat tussen Bollywood en de Amerikaanse tegenhanger Hollywood. Zowel in cultureel als in economisch opzicht. Grote Amerikaanse actiefilms, ondertiteld in de verschillende regionale talen, doen het relatief goed in India, maar „succes van gezamenlijke producties tussen Hollywood en Bollywood is tot dusver uitgebleven”, noteert een Amerikaanse diplomaat. „De onvoorspelbare en lage succeskansen van Bollywoodfilms maken de de industrie risicovol, zelfs voor doorgewinterde spelers in de (Amerikaanse) industrie”.

In heel India worden jaarlijks ongeveer duizend nieuwe films uitgebracht, twee keer zoveel als in de VS. Die trekken jaarlijks ruim twee miljard toeschouwers, 2,5 keer zoveel als in Amerika. En anders dan op de verzadigde Amerikaanse markt, is de groeipotentie in India enorm. Door de economische groei kunnen meer mensen een bioscoopkaartje kopen. In India zijn nog maar twaalf bioscopen op elke miljoen inwoners, in de VS zijn dat er 117.

Maar er is ook een keerzijde als het om Bollywood gaat. De winstgevendheid laat sterk te wensen over. Volgens een filmproducent is slechts één van de tien Indiase films commercieel gezien een succes. Volgens directeur Siddarth Roy Kapur van UTV Motion Pictures in Mumbai is de situatie nog alarmerender. „Slechts 5 procent van de films in het Hindi (de belangrijkste taal, red) die in 2009 werden uitgebracht, waren winstgevend”, zei hij tegen de Amerikaanse diplomaten.

In 2008 bleef de totale Indiase filmomzet steken op zo’n 1,1 miljard euro, tegenover 6,7 miljard euro voor Hollywood. Een verklaring zijn de relatief goedkope bioscoopkaartjes in India. Maar de echte problemen liggen dieper, zoals blijkt uit de lage winstmarges. De salarissen van de Bollywoodsterren zijn zo hoog dat het voortbestaan van de industrie in het geding is. Volgens directeur Kapur van UTV Motion Pictures gaat vaak de helft van het totale budget voor een Bollywoodproductie op aan salarissen voor de spelers – vergeleken met 10 tot 15 procent voor een Hollywoodfilm.

Managers van de productiemaatschappij Yash Raj Films schetsten een soortgelijk beeld. De productiekosten moeten zeker met 40 procent dalen, maar de ernst van de situatie is nog niet tot iedereen doorgedrongen, zeiden ze. Pas als een van de grote filmmaatschappijen failliet gaat, bestaat de kans dat de sterren „realistisch” worden over hun beloning.

Dat realisme is elders in India meer aanwezig. Dat de Indiase filmindustrie wordt vereenzelvigd met Bollywood is niet verrassend, afgaande op het bereik van de hindoefilms en de uitstraling van de grote Bollywoodsterren. Maar feit is dat ondanks de dominante positie van Bollywood jaarlijks vijf keer zoveel films uitkomen in Zuid-Indiase talen (Tamil, Malayalam, Telugu en Kannada) als in het Hindi. En de Zuid-Indiase filmindustrie presteert relatief beter dan Bollywood: vier van elke tien films zijn winstgevend.

De Zuid-Indiase filmindustrie, nauwelijks bekend in het buitenland, is veel beter ontwikkeld en meer georganiseerd dan Bollywood, zeiden verschillende producenten. „Het technisch talent en de kwaliteit van de Zuid-Indiase films zijn superieur aan de Bollywoodfilms”, erkent een van hen.