Een rooskleurige toekomst

Internet en het boek. Begin nu niet te gapen. U zult van mij geen jammerklacht horen over het einde van het boek. In één keer alle boeken het raam uitgooien, het kan reusachtig opluchten. Nederland beschikt over een kabinet waarvan geen lid ooit werd betrapt op het lezen of zelfs maar vasthouden van een boek,

Internet en het boek. Begin nu niet te gapen. U zult van mij geen jammerklacht horen over het einde van het boek. In één keer alle boeken het raam uitgooien, het kan reusachtig opluchten. Nederland beschikt over een kabinet waarvan geen lid ooit werd betrapt op het lezen of zelfs maar vasthouden van een boek, en beweer eens dat we niet keurig worden geregeerd.

Af en toe steekt onder hun ongeletterde bewind iemand zich zelf in brand, of een jongeman gaat uit schieten, maar een kniesoor die daar op let.

Een boekloos land is een tevreden land.

Op Internet is het boek volop aanwezig. Het boek van vroeger en het boek van straks. Het boek is daar van dag tot dag boekiger geworden én het boek is daar steeds meer aan het ontboeken. Zowel het een als het ander.

Dat moet ik uitleggen.

Het gilde van de antiquariaten en tweedehands-boekhandelaren heeft van het begin af het wereldwijde web omhelsd, met zeer brede armen dus. De veilinghuizen kwamen er bij, de grote boekhandelsketens en een legioen particuliere verkopers. Zoekmachines gingen zich uitsluitend richten op het vinden van dat ene benodigde of begeerde boek. Vandaag kun je met een druk op de knop uit miljoenen boeken kiezen, iets wat je in de vorige eeuw drie mensenlevens en duizend vliegtickets zou hebben gekost. Je bestelt een boek en het interesseert je niet eens meer of het uit Milaan, Hollywood of Meppel komt.

Om de koper te verleiden en hem het idee te geven dat hij avontuurlijk bezig is gingen de boekensites steeds meer op heuse boekwinkels lijken. Koele winkels, rommelige winkels, alles kreeg je. Eerst boden ze alleen saaie cataloguslijsten, toen doken de afbeeldingen op en de beeldreportages. Boeken zijn fotogeniek, dat helpt. Op veel sites kun je nu de aangeboden boeken rond laten draaien, open laten vallen en met een vergrootglas bekijken. Kortom, het internetboek groeide steeds verder naar het echte boek toe. Een object van begeerte.

Daarnaast is er het gilde van de schrijvers en de uitgevers. Voor hen werd Internet de wereld van het e-boek. Boeken waarvan je niet zag hoe dik of dun ze waren, boeken zonder band of leeslint. Linnen, goudstempels, marokijn, perkament, het bestond allemaal niet meer. Hier zag je het boek steeds minder boek worden. Er werden naar mogelijkheden gezocht de specifieke eigenschappen van de computer uit te buiten: hyperlinks, snel opzoeken, bewegend beeld. Dat de presentatie hier en daar nog aan een boek herinnerde leek eerder een sentimentele overgangsfase dan een noodzaak. Kortom, weg met de fysieke ballast en leve de inhoud.

Door Internet heeft de wereld van het boek zich in tweeën gesplitst. In beide werelden rommelt het. In de wereld van het steeds boekiger fysieke boek heeft zich de grootste relocatie ooit voorgedaan: alle Chinese boeken terug naar China, bijvoorbeeld, en alle vulkaanboeken naar de vulkaanboekenverzamelaars. Zal het op den duur rustiger worden? In de wereld van het zich ontboekende e-boek groeit juist de vraag: hoe moeten we het beestje noemen als de herinnering aan het boek eenmaal is uitgewist?

Voorlopig heeft de handel niets te vrezen en heeft de schrijver niets te vrezen, want beide werelden floreren. Dus waarom gejammerd?

’t Is duidelijk afgelopen met het innige huwelijk tussen het boek als ding en het boek om te lezen. Er is een nieuw soort boekenmens in de maak: de man of vrouw zonder boeken die toch heel geletterd is.

En wat dat andere type betreft: de bibliofiel in zijn rijk gevulde bibliotheek, die met zijn nek nauwelijks boven de boeken uitsteekt en toch van niets weet, want hij leest nooit – dat type is er altijd al geweest.