Finnen willen ook politieke superman

De partij De Ware Finnen heeft gisteren gewonnen bij de parlementsverkiezingen.

Net als elders in Europa staan in Finland de politieke verhoudingen op hun kop.

A street performer dressed as Superman holds a balloon of the Centre Party, a centrist and agrarian political party in Finland, as he walks on a tightrope on April 16, 2011 in downtown Helsinki ahead of the April 17 elections. AFP PHOTO/JONATHAN NACKSTRAND
A street performer dressed as Superman holds a balloon of the Centre Party, a centrist and agrarian political party in Finland, as he walks on a tightrope on April 16, 2011 in downtown Helsinki ahead of the April 17 elections. AFP PHOTO/JONATHAN NACKSTRAND AFP

Nu ook Finland. Decennia lang is het politieke zwaartepunt in deze relatief welvarende en rustige uithoek van Europa heen en weer geschoven tussen drie grote partijen. Maar nu wordt dit traditionele bestel grondig door elkaar geschud door een populistische partij die inspeelt op een veelvormig onbehagen onder Finse kiezers.

De Ware Finnen, zo noemen ze zich. Hun leider is Timo Soini, een charmante, goedgebekte Europarlementariër met een uitstekende politieke antenne. Opiniepeilers voorspelden al dat de partij bij de verkiezingen van gisteren een spectaculaire sprong vooruit zou maken. Nadat gisteren driekwart van de stemmen geteld waren, stond de partij op 19 procent (ze had eerst 4 procent). Daarmee is ze een van de vier grootste partijen van Finland geworden.

Portugal, aan de andere kant van Europa, kijkt bezorgd toe. Soini gebruikt vele registers, maar is het felst over Europa. Hij keert zich tegen alles wat riekt naar solidariteit van hardwerkende Finse belastingbetalers met Zuid-Europeanen die het er lekker van hebben genomen. Onder druk van zijn groeiende populariteit heeft ook de zittende Finse regering ieder besluit over uitbreiding van het Europese steunfonds doorgeschoven tot na de verkiezingen.

De opkomst van de Ware Finnen is niet los te zien van de politieke stormen die elders in Europa rechtse partijen van verschillende signatuur macht en invloed hebben gegeven. De vertrouwde thema’s komen ook hier terug. Europa. Immigratie. Winnaars en verliezers van globalisering. Nostalgie naar een tijd dat alles beter was. Economische problemen door de financiële crisis.

„Maar de snelle opkomst van de Ware Finnen laat op de allereerste plaats zien dat veel kiezers geen vertrouwen meer hebben in de traditionele partijen”, zegt Ville Pernaa, die contemporaine geschiedenis doceert aan de universiteit van Turku. „Ik wil onderstrepen dat het immigratiebeleid hier lang niet zo belangrijk is als in andere Europese landen. En de critici zijn hier ook minder fel.”

Onderzoek onderschrijft dit. Alle drie de grote partijen zien hun aanhang afkalven. „In het oosten, waar veel fabrieken staan, zijn de aanhangers van de Ware Finnen voormalige sociaal-democraten die ontevreden zijn over de opstelling van links nu”, zegt Pernaa. „In het noorden trekken ze mensen die traditioneel op de Centrumpartij stemden, maar vinden dat die oorspronkelijk agrarische partij een te liberale en pro-Europese signatuur heeft gekregen, vooral in de leiding.” En de liberaal-conservatieve Nationale coalitie – die nu regeert met de Centrumpartij – verliest kiezers die een hardere opstelling tegen asielzoekers en Brussel willen.

Corruptieschandalen hebben het vertrouwen in de traditionele politiek ondermijnd. „De Finnen ontdekken geschokt dat hun land niet meer vanzelfsprekend een van de minst corrupte landen ter wereld is”, zegt Husein Muhammed, kandidaat-Kamerlid voor de Groenen. Sommige politici regelden subsidie voor bevriende stichtingen en organisaties om dat geld weer te gebruiken voor hun verkiezingscampagnes. Vooral de Centrumpartij is hierdoor in opspraak geraakt.

Ook Muhammed ziet de steun in de peilingen voor de Ware Finnen vooral als een ongericht protest. „Vooral veel lager opgeleide mensen voelen zich onzeker. Ze weten niet of ze hun baan zullen houden, horen dat hun geld naar Europa gaat.” Muhammed, een advocaat van Iraaks-Koerdische afkomst, onderstreept dat immigratie niet hét thema is van de Ware Finnen. „Binnen de partij bestaan facties. De oude sectie is conservatief en tegen Europa. Maar er is ook een groep die fel tegen de komst van meer asielzoekers is, en dat zijn vooral mensen uit de middenklasse in Helsinki en het zuiden van het land, wat beter opgeleid.”

Een van hen is de 39-jarige slavist Jussi Halla-Aho, een bescheiden man die het niet zo goed doet in debatten maar op zijn veelgelezen blog beeldend kan uithalen. Tegen een buitenlandse journalist zei hij: „We zien wat er in andere Europese landen gebeurt, en we zijn trouw alle vergissingen aan het herhalen die bijvoorbeeld een land als Zweden vóór ons heeft gemaakt. De meeste Finse steden zullen omringd worden door een ring van brandende getto’s.”

Overigens is ook voor Halla-Aho en zijn medestanders niet de islam in het algemeen het doelwit, zoals voor Geert Wilders, maar het multiculturalisme en de financiële steun voor asielzoekers. Met 3 procent immigranten op een bevolking van ruim vijf miljoen is de samenleving ook minder gekleurd dan in andere Europese landen. Soini zelf laat zich weinig uit over immigratie en op zijn blog komt ‘islam’ niet één keer voor.

Dat is een van de verschillen tussen Soini en Wilders, zegt Pasi Saukkonen, een politicoloog aan de universiteit van Helsinki die ook in Nederland onderzoek heeft gedaan.

Er zijn er meer. „Het belangrijkste verschil is dat Pim Fortuyn en Geert Wilders uit het niets leken te komen, maar de Ware Finnen vormen niet echt een nieuwe partij”, zegt Saukkonen. „Ze wortelen in het agrarische populisme van een Finse Boerenpartij die in de jaren zestig en zeventig sterk was. Daardoor zijn er mensen met veel politieke ervaring, ook als parlementslid. Bovendien zijn binnen de partij veel verschillende stemmen te horen.” De verkiezingen van morgen moeten ook laten zien of de anti-Europastem van Soini of de anti-asielzoekersstem van Halla-Aho de meeste kiezers trekt.

Lees een portret van Timo Soini: nrcnext.nl/links