VS en Israël willen 'schurk' Assad bij nader inzien liever niet kwijt

In Syrië betogen duizenden tegen het hoogst repressieve bewind van president Assad. Maar de VS, Israël en veel Arabische staten vrezen dat een nieuw bewind nog slechter uitpakt.

De potentiële consequenties van de val van de Syrische president Bashar al-Assad zijn het beeldendst verwoord door de Palestijnse analist Rami Khouri. „Elke verandering in de machtsstructuur of politiek in Damascus zal door de regio stuiteren als het zilveren balletje in de flipperkast”, schreef hij deze week in de Libanese krant The Daily Star.

Want als Assad valt, is het revolutie in Syrië`: uitkomst onbekend. Zowel het Westen als het Midden-Oosten is als de dood voor de gevolgen, voor de buurlanden Libanon en Israël en van daaruit voor de rest van de regio. Sektarische oorlog naar het model van buurland Irak die de shi’a-sunni tegenstellingen in het Midden-Oosten nog eens aanscherpt, een fundamentalistisch bewind – niemand durft eigenlijk rekening te houden met de mogelijkheid van vreedzame democratisering.

In Tunesië en Egypte dwongen tienduizenden, op het hoogtepunt in Kairo miljoenen betogers de oude leiders Zine al-Abidine Ben Ali en Hosni Mubarak op te stappen. Chaos heerste in de steden, de economieën liepen zware schade op en er vielen honderden doden bij vergeefse pogingen van de heersers het protest neer te slaan. Maar hun val vormt geen cesuur. Restanten van het regime zijn aan de macht gebleven. Die introduceren in het binnenland meer democratie en respecteren in het buitenland de oude allianties.

In Syrië krijgt de misschien meest autoritaire leider van de Arabische wereld, Bashar al-Assad, maar geen greep op de betogers die hervormingen eisen. Bij de eerste oproepen tot protesten, in februari, slaagde de gevreesde geheime politie er nog in door haar aanwezigheid alleen potentiële betogers thuis te houden. Maar de mannen in leren jasjes hebben hun afschrikkingskracht verloren. Gisteren trotseerden in veel steden weer duizenden burgers het geweld door de veiligheidsdiensten.

Westerse regeringen hadden er destijds geen moeite mee op te roepen tot het vertrek van hun ‘gematigde bondgenoten’ Ben Ali en Mubarak toen zij hun betogers met geweld probeerden te onderdrukken. Bij Assad gaan ze niet verder dan onmiddellijke democratische hervormingen te vragen. Vijf Europese ambassadeurs in Damascus drongen donderdag bij de Syrische overheid aan op „zelfbeheersing”. Assad, vriend van Iran, vijand van Israël, steunpilaar van de volgens het Westen terroristische groepen Hezbollah en Hamas, leider van een schurkenstaat, moet als het even kan blijven.

De as Iran-Syrië-Hezbollah wordt door Israël gezien als een existentiële bedreiging. Maar terwijl Israël de val van het huidige Iraanse regime zonder meer zou toejuichen, vraagt het zich ongerust af wat het alternatief voor Assads regime kan worden, schrijft Itamar Rabinovich, Israëlisch ex-vredesonderhandelaar met Syrië, in een artikel in de nieuwste Foreign Affairs, het gezaghebbende Amerikaanse tijdschrift. In Israëls nachtmerries is dat de fundamentalistische Moslimbroederschap, nu nog verboden en vervolgd. Assad heeft weliswaar samen met Iran Hezbollah aan een arsenaal van tienduizenden raketten geholpen. Maar daar staat tegenover dat het huidige regime de grenzen met Israël altijd rustig heeft gehouden. Er is zelden of nooit sprake van beschietingen of infiltraties. Dat weegt voorlopig het zwaarst.

Dat element komt terug in veel Amerikaanse analyses. De Amerikaanse oud-ambassadeur in Syrië Edward Djerejian sprak in een vraaggeprek met de denktank Council on Foreign Relations van een afweging tussen „onze waarden”, dat wil zeggen de demonstranten voor vrijheid, en „onze nationale veiligheidsbelangen”. Ex-CIA-medewerker Michael Scheuer, voormalig hoofd van de afdeling moslimextremisme, drukte zich deze week in een artikel in The National Interest aanzienlijk directer uit. „Het enige dat de Arabische Lente zeker brengt is de vernietiging van Israëls fysieke veiligheid, die gedurende lange jaren gefundeerd is geweest op de tirannieën in Egypte, Syrië en Jordanië die de grenzen controleren”, schrijft hij. „Als de hersenloze gepreoccupeerdheid met democratie van het Westen erin slaagt de drie tirannieën ten val te brengen ten gunste van door fundamentalisten beïnvloede regimes”, betekent dat uiteindelijk „Israëls doodvonnis”.

Angst voor destabilisering van de regio wordt gevoed door eerste aanwijzingen van Syrische opruiing in Libanon: de ‘bekentenissen’ op de Syrische staatstelevisie van Syriërs die zeggen dat een anti-Syrisch Libanees parlementslid betogers geld en wapens heeft geleverd. Deze ontkent. Niet toevallig publiceerde een pro-Hezbollah-krant gisteren een uitgelekte boodschap van de Amerikaanse ambassade uit 2006, waarin de toenmalige, door het Westen gesteunde premier Saad Hariri de buitenwereld opriep Assad te isoleren. In zijn plaats stelde hij een regime met de Moslimbroederschap voor.

Assad exporteert tweedracht, zeggen analisten, om andere leiders die instabiliteit vrezen aan zijn zijde te houden of te krijgen. De anti-Syrische Libanese commentator Michael Young beschuldigde Qatar en Saoedi-Arabië er woensdag in The Daily Star van uit angst voor zo'n chaos de Assad in het zadel te willen houden. Hij leverde scherpe kritiek op de door deze landen gefinancierde satellietzenders Al-Jazeera en Al-Arabiya. Die besteden weinig aandacht aan het Syrische protest (en voordat het werd neergeslagen aan het Bahreinse protest) in vergelijking met de demonstraties in Tunesië en Egypte.

De Arabische Golfstaten hebben de rangen gesloten. Saoedi-Arabië was jarenlang als bondgenoot van Washington de vijand van Syrië. Maar de Saoedische koning Abdullah heeft zich vorig jaar met Assad verzoend. Zelfs als dat niet was gebeurd, is hij voldoende bezorgd over besmetting van zijn eigen burgers met het vrijheidsvirus om de Syrische leider nu te steunen. „Dus de Syriërs merken dat ze grotendeels in de steek zijn gelaten”, concludeert Young