Japanse ramp echoot na bij dealer en fabrikant

De aardbeving in Japan, vorige maand, gooide de aanvoerlijnen van veel fabrikanten in de war. De productie van auto’s, gadgets en muziekinstrumenten kan vertraging oplopen.

The Carsten Maersk, the first container ship to sail from Japan to Rotterdam since the nuclear disaster at Fukushima, enters Europe's largest port, Rotterdam April 14, 2011. The Carsten Maersk has already undergone a radioactivity check during a stop-off at the British port of Felixstowe but will undergo a thorough check for radioactivity in the Rotterdam Port. A total of 380 containers of the 1,200 on board come from Japan. The containers carry electronic equipment but not food. REUTERS/Jerry Lampen (NETHERLANDS - Tags: DISASTER TRANSPORT BUSINESS)
The Carsten Maersk, the first container ship to sail from Japan to Rotterdam since the nuclear disaster at Fukushima, enters Europe's largest port, Rotterdam April 14, 2011. The Carsten Maersk has already undergone a radioactivity check during a stop-off at the British port of Felixstowe but will undergo a thorough check for radioactivity in the Rotterdam Port. A total of 380 containers of the 1,200 on board come from Japan. The containers carry electronic equipment but not food. REUTERS/Jerry Lampen (NETHERLANDS - Tags: DISASTER TRANSPORT BUSINESS) REUTERS

Wie net een Toyota Prius heeft besteld met afwijkende fabrieksopties, of uitkeek naar een digitale piano of een nieuw navigatiesysteem van JVC: de kans is groot dat zulke producten later leverbaar zijn door de aardbeving die op 11 maart in Japan plaatsvond.

Dat Japan een belangrijk exportland is, zal het komende jaar nog regelmatig voelbaar zijn in de Nederlandse winkels – ook bij producten die door niet-Japanse fabrikanten gemaakt worden. De meest evidente problemen doen zich voor in de elektronica-industrie. In het getroffen noordelijke gedeelte van Japan zitten veel gespecialiseerde bedrijven, die essentieel materiaal leveren voor wafers, de platen waarop chips worden geproduceerd. Dat zorgt voor vertragingen – chipmachinefabrikant ASML meldde al dat enkele klanten hun bestellingen uitstelden omdat ze minder produceren.

Veel elektronicabedrijven laten hun artikelen bouwen in China of Maleisië, bij het reusachtige elektronicaconcern Flextronics. Daar laat bijvoorbeeld Oce uit Venlo zijn kleinere kantoorprinters maken. Maar er kunnen altijd gespecialiseerde onderdelen uit Japan nodig zijn. Zo is bijvoorbeeld de productie van Sony’s lithium-ion batterijen – die zitten in veel computers en mobiele telefoons – gehavend. Fabrikanten zijn nu naarstig op zoek naar alternatieve producten, desnoods van wat mindere kwaliteit, om toch hun artikelen te kunnen blijven leveren.

Op de Frankfurter Musikmesse, een grote beurs van muziekinstrumenten, was de Japanse ramp het belangrijkste gespreksonderwerp, zegt Ruud Veenstra, directer van Yamaha Music Benelux. „Het noorden van Japan geldt als het Silicon Valley van dat land. Daardoor is er gebrek aan sommige chips voor synthesizers, keyboards en mengtafels. Dat heeft op de lange termijn gevolgen voor Yamaha en voor concurrenten die dezelfde onderdelen gebruiken.”

Veenstra benadrukt voorlopig geen voorraadproblemen te hebben. Dat geldt voor de meeste fabrikanten die rechtstreeks spullen uit Japan halen, blijkt uit een rondgang langs Nederlandse vestigingen en importeurs. Maar bij bedrijven als Panasonic, Toyota, Honda, Canon, Yahama, Roland, Hitachi of Sony zijn ze nog volop aan het inventariseren wat de gevolgen van de ramp precies zijn.

Sharp, de Japanse fabrikant van lcd-tv’s, is zelf niet getroffen maar merkt de gevolgen wel, zegt een Nederlandse woordvoerder: „Een aantal van onze toeleveranciers van onderdelen ondervindt wel degelijk grote problemen of bestaat zelfs niet meer. De invloed van deze factoren op onze leveringen is op dit moment nog niet te overzien.”

Als er problemen met leveringen ontstaan dan worden die vooral verwacht over enkele maanden. In het voorjaar zijn de voorraden groter omdat dan de nieuwe modellen van gadgets, muziekinstrumenten en auto’s op de markt zijn – de dealers hebben extra ingekocht. Eventuele tekorten komen pas daarna, als een echo van de huidige productiedip.

De logistieke afdelingen van Japanse fabrieken draaien nu overuren omdat ze kampen met twee problemen: gebrek aan onderdelen en gebrek aan elektriciteit, te wijten aan het uitvallen van de kerncentrale in Fukushima. Daardoor sluit bijvoorbeeld Sony komende zomer enkele weken zijn fabrieken. Bedrijven die dicht bij de getroffen regio liggen moeten nu al gedurende de dag enkele uren de productie stoppen om energie te besparen.

Het gebrek aan onderdelen is voelbaar in de autoindustrie. Het bekendste voorbeeld: tekort aan metallic autolak door het uitvallen van een Japanse fabriek. Daardoor kan zelfs het Amerikaanse Chrysler negen kleurvarianten niet meer leveren.

Het logistieke proces is in de autosector zo geoptimaliseerd dat elke storing in de aanvoerlijn meteen de productie treft. Onderdelen worden bijna dagelijks opgehaald bij leveranciers, om de voorraden zo klein mogelijk te houden. Een woordvoerder van Honda: „Stel dat er van een bepaald onderdeel nog maar beperkte voorraad is, bijvoorbeeld honderd linkervoorwielen, dan gebruiken we die voorraad het liefst voor de auto’s waarna het meeste vraag is.”

Het gros van de auto’s voor de Europese markt wordt in Europa gemaakt met Europese onderdelen. Toch zijn er vaak onderdelen die speciaal uit Japan moeten komen. Om die reden kondigde bijvoorbeeld Toyota deze week productiestops aan in enkele Europese fabrieken. Een woordvoerder van Toyota Nederland zegt dat de levertijd voor de hybride Prius als altijd drie maanden is. „En als je een afwijkend model wilt hebben moet je een maand langer wachten.” Ook de levertijden van de hybride Lexus-modellen (Toyota's luxe-merk), die rechtstreeks uit Japan komen, zijn enkele maanden verlengd. Gelukkig, zegt Toyota, maken de hybride auto’s geen gebruik van lithium-ion accu’s, maar van nikkel-metaalhybride batterijen.

Alle Nederlandse vertegenwoordigers rekenen er op dat Japan zijn problemen snel onder controle heeft. Ze roemen de veerkracht van de Japanners en de strakke aanpak van de herstelwerkzaamheden. Ruud Veenstra van Yamaha herinnert zich een kleinere aardbeving van tien jaar geleden. „Daardoor was een van onze leveranciers getroffen en kregen we geen onderdelen meer voor onze eindversterkers. De fabriek in kwestie was compleet weggevaagd. Maar binnen twee maanden hadden ze de boel weer aan de praat alsof er niets gebeurd was.”