Wie beslist wat zij mogen dragen?

Een leerlinge op het Don Bosco College mag geen hoofddoek dragen, bepaalde de rechter vorige week.

Meer christelijke scholen worstelen met dit onderwerp.

Europa, nederland, Utrecht,18-06-2009 Vader Rijn College, openbare school voor VMBO. Gala avond voor de 4de jaars leerlingen. Meisjes en jongens hebben hun mooiste kleding uit de kast getrokken om de gala bij te wonen. Bart Engbers, directeur van de school, gaat in juli met pensioen. Foto: Evelyne Jacq
Europa, nederland, Utrecht,18-06-2009 Vader Rijn College, openbare school voor VMBO. Gala avond voor de 4de jaars leerlingen. Meisjes en jongens hebben hun mooiste kleding uit de kast getrokken om de gala bij te wonen. Bart Engbers, directeur van de school, gaat in juli met pensioen. Foto: Evelyne Jacq Evelyne Jacq

Aan de wand in de kamer van de rector hangen alle klassenfoto’s van het Comenius Lyceum in Amsterdam-West. Meer dan de helft van de meisjes draagt een hoofddoek. En dat neemt alleen maar toe, zegt de rector „vooral in de laagste klassen”.

Het Comenius Lyceum (havo, vwo) is van oorsprong een christelijke school, maar al heel lang is het grootste deel van de leerlingen er islamitisch. Rector Berend Meijer zíet de hoofddoek van zijn leerlinges niet eens meer, maar niet alles mag op het lyceum. ‘Al te zeer religieus vertoon’ is verboden. Of daar sprake van is, is ter beoordeling van de schoolleiding, staat in de huisregels.

Vorige week verloor een leerlinge van het katholieke Don Bosco College in Volendam een rechtszaak tegen haar school. De opleiding mag het dragen van een hoofddoek verbieden. De uitspraak is in lijn met de jurisprudentie. Een ‘bijzondere’ school mag eisen stellen aan leerlingen om haar (religieuze) grondslag te waarborgen. Maar het meisje gaat in hoger beroep. Ze vindt dat de school niet consequent is geweest omdat jaren geleden wel een meisje onderwijs mocht volgen met een hoofddoek.

Berend Meijer zou een eventuele rechtszaak met een leerling die de huisregels aan zou vechten „met vertrouwen” tegemoet zien. Maar hij hoopt dat het zover niet hoeft te komen. Hij wil „het gesprek aangaan” met leerlingen die zich extreem religieus kleden: bijvoorbeeld zulke verhullende gewaden dragen dat communicatie lastig wordt. Al staat de uitkomst van zo’n gesprek vast. Hij zegt: „Wil je morgen andere kleren aantrekken?” Als het moet worden de ouders erbij betrokken. Dat leidt soms tot onorthodoxe oplossingen. Eén leerlinge en haar ouders willen perse dat zij in het zwart gekleed over straat gaat. Het compromis is dat ze een spijkerbroek aantrekt als ze op school komt, de hoofddoek blijft om.

Het gaat hem niet om de kleding, legt Meijer uit. „Maar waar die vaak voor staat: orthodoxie. En natuurlijk zijn orthodoxe moslims hier welkom. Maar ik wil niet dat de orthodoxie gaat domineren. Leerlingen moeten hier kunnen zeggen dat ze níet in Allah geloven. Ik wil dat er ruimte blijft voor liberale moslims en anders gelovenden.”

Hij maakt het weleens mee. Een leerlinge die tijdens de les levensbeschouwing een vroom verhaal vertelt over haar geloof. „Na de les vertelde ze me dat ze helemaal niet gelooft.” Toen hij haar vroeg waarom ze dat niet had gezegd, haalde ze haar schouders op. Hij kent ook kinderen waarvan hij weet dat ze thuis niet vasten tijdens de ramadan. „Op school eten ze niet.” Op zijn eigen Christelijke Middelbare School werd vroeger heel vrij gediscussieerd over het geloof. „Maar ik merk dat discussie over de islam en de Koran op deze school ‘not done’ is.”

In Nederland is er al een aantal christelijke scholen dat de hoofddoek verbiedt. Bijvoorbeeld in Rotterdam en Utrecht. Op het Citycollege St. Franciscus in Rotterdam mag al sinds de jaren negentig geen enkel religieus teken worden gedragen. Ook niet – zichtbaar – een kruisje om de nek.

Een woordvoerder van de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) zegt dat hij geen Nederlandse openbare school kent die het dragen van de hoofddoek of andere religieuze uitingen verbiedt. „Dat kan ook niet op basis van de wetgeving. Er moet een religieuze grondslag zijn om je op te beroepen.” Bovendien, zegt hij, is het nou juist onderdeel van de identiteit van openbare scholen dat ze open willen staan voor iedereen. „Ze zouden hoogstens gezichtsbedekking kunnen verbieden als dat de communicatie in de klas hindert.” Maar bij de VOO is geen school bekend die dat doet.

In Antwerpen verbood directeur Karin Heremans in 2009 hoofddoeken binnen de muren van haar openbare school, het Koninklijk Atheneum in Antwerpen. Het leidde tot veel protest. Heremans deed het om liberale moslims voor de school te behouden. De maatregel gaat Berend Meijer van het Comenius Lyceum te ver, maar de motivering spreekt hem aan. „Ook ik wil dat iedereen zich hier thuis kan voelen.” En daarom zei hij tegen het bestuur van het islamitisch college dat wordt opgeheven dat hun leerlingen welkom zijn op zijn school. „Maar er komt géén gebedsruimte, geen gescheiden gymnastiek en er is een verplichting om mee te gaan op schoolreis naar Barcelona.”

Op het Comenius Lyceum wordt de dag niet geopend met een gebed, maar er is wel een jaarlijkse kerstviering. Daar hebben de islamitische 5-havo leerlingen Hrashi (17) en Ali (17) „geen moeite mee”. Ali: „Ik respecteer alle godsdiensten, met behoud van eigen godsdienst.” Ze vinden het verbod op ‘al te zeer religieus vertoon’ wel stom. Hrashi: „Dit is een school. Die kleding heeft toch niets te maken met hoe je leert?” Ali ziet de lange verhullende gewaden die sommige moslima’s dragen als „subcultuur”. Voordat hij op de brommer stapt: „Net zoals gothic.”