De stad die geen werklozen kent

Nooit meer werkloos – het lijkt te mooi om waar te zijn.

In Hardenberg zorgen de werkgevers en werknemers voor een nieuwe baan. Niet de overheid.

Hardenberg 4-4-2011 Fotografie van Mandy van de Velde voor de feature economie over de WW van Michelle de Baard op het Maris College. Foto Floren van Olden
Hardenberg 4-4-2011 Fotografie van Mandy van de Velde voor de feature economie over de WW van Michelle de Baard op het Maris College. Foto Floren van Olden

Even schrok Mandy van de Velde (28) toen haar baas het personeel van het tuinmeubelcentrum kort geleden bij elkaar riep. Per 1 juli wordt het centrum gesloten. Te weinig omzet. Inwoners van Hardenberg staken geen geld meer in luxe voor de tuin. Maar de baas had niet stilgezeten.

„Als alles goed loopt heb ik op de dag dat we sluiten een nieuwe baan in de zorg”, zegt Van de Velde opgelucht. „Dan word ik niet eens werkloos.” Dat heeft haar baas geregeld bij het Transfercentrum Maasland dat begin dit jaar is opgericht.

In Hardenberg zijn sociale vernieuwers actief. Nooit meer werkloos is de gedachte achter het ‘Maaslandmodel’, dat is bedacht door bestuurder Jaap Jongejan van de vakcentrale CNV.

Werknemers voor wie ontslag dreigt, worden nog voordat de opzegtermijn van drie maanden voorbij is, door bedrijven uit de regio aan nieuw werk geholpen. De verantwoordelijkheid voor ontslag en het zoeken naar een nieuwe baan wordt helemaal bij werkgevers en werknemers gelegd.

Het voorkomen van werkloosheid tussen twee banen in (‘van werk naar werk’) is het ideaal. „Iedereen heeft er baat bij”, zegt Jongejan. Werknemers komen niet of zo kort mogelijk in de WW. De kosten van uitkeringen dalen en dus ook de kosten voor werkgevers en de overheid.

Dat wil ook het kabinet: modernisering van de sociale zekerheid waarbij meedoen centraal staat. Jaarlijks wordt 60 miljard euro uitgegeven aan het sociale stelsel, een kwart van de rijksbegroting. „Al dat geld moet de komende jaren wel met steeds minder mensen worden opgebracht”, zei staatssecretaris Paul de Krom (Sociale Zaken, VVD) vorige week tijdens een congres over de arbeidsmarkt dat het ministerie had georganiseerd.

„Nederland staat voor de grootste veranderingen op de arbeidsmarkt in decennia”, zei De Krom. De beroepsbevolking van ruim zeven miljoen mensen zal de komende dertig jaar met bijna een miljoen afnemen.

Meer mensen aan het werk, is het antwoord van het kabinet. De hervormingen van het sociale stelsel (bijstand, ziekte, arbeidsongeschiktheid) hebben er de afgelopen dertig jaar toe geleid dat het aantal werkenden in Nederland fors is toegenomen. Maar het is niet genoeg. Het aantal werkenden zal verder moeten stijgen, om de voorzieningen voor pensioen en zorg betaalbaar en bedrijven draaiende te houden.

Nu al zijn er in Nederland 130.000 vacatures in sectoren die met een structureel tekort aan personeel kampen, rekende De Krom voor. De kunst is niet alleen meer mensen aan het werk te krijgen, maar mensen ook zo op te leiden dat ze terechtkunnen in de banen die er zijn.

Het Maaslandmodel is een kolfje naar de hand van De Krom en minister Henk Kamp (Sociale Zaken, VVD). Het idee ontstond in 2009, op het dieptepunt van de economische recessie.

In Hardenberg brainstormden de burgemeester en ondernemers tijdens ontbijtsessies over manieren om mensen aan het werk te houden. „Het was zo’n verspilling om mensen te ontslaan die jaren keihard voor ons gewerkt hadden en in wie veel was geïnvesteerd”, zegt de Hardenbergse ondernemer Henk Brink van Transportbedrijf Brink.

De ondernemers en CNV’er Jongejan vonden elkaar en werkten samen het Maaslandmodel uit. Het lijkt het ei van Columbus, al zal de praktijk moeten uitwijzen of het ook werkt. Want hoe gaat het als de nieuwe baan van het Transfercentrum de werknemer die met ontslag wordt bedreigd niet aanstaat? Kan hij weigeren? Staan daar sancties op?

Het Maaslandmodel, ofwel mensen van werk naar werk loodsen, is één manier om de problemen van de toekomst te lijf te gaan en afscheid te nemen van werkloosheid.

Een andere manier is betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Ondernemer Hans de Boer zegt het onverbloemd: „Jongeren moeten worden opgeleid voor beroepen waaraan behoefte is.” De oud-voorzitter van MKB-Nederland weet waarover hij praat. Als voorzitter van de Taskforce Jeugdwerkloosheid reisde hij in 2006 het land door om banen voor een groeiende groep werkloze jongeren te organiseren. Hij kon duizenden jongeren plaatsen bij bedrijven. „Maar ze waren er niet”, zegt De Boer.

Daarom richtte hij met anderen drie jaar geleden het Vakcollege op – een moderne variant op de ambachtsschool voor jongeren die niet te lang met hun neus in de boeken willen zitten. Het model van het Vakcollege sloeg aan, er zijn er inmiddels vijftig.

En jongeren verdienen met het Vakcollege een baangarantie. „Wij garanderen dat jongeren hiermee aan het werk komen”, zegt Cees de Groot, directeur van het Maris College in Den Haag. Niet in de hightech-bedrijven, wel in de midtech-beroepen. Zijn school heeft contacten met veel bedrijven in de regio Den Haag.

Melissa Sahin maakt zich om werk geen zorgen. Ze is 16 jaar en is het enige meisje in haar klas. Binnenkort moet ze examen doen en kiezen. „Ik denk mbo, industrial design”, zegt Melissa, terwijl ze bezig is met technisch tekenen op de computer. Ze houdt van het ontwerpen van iets wat je kunt gebruiken.

In het Transfercentrum in Hardenberg en op de Vakcolleges van De Boer zijn sociale vernieuwers actief. Het zijn voorlopers van een cultuuromslag.

Er zijn de nodige obstakels voor zo’n omslag. Want de grootste vakcentrale, de FNV, kijkt met argusogen toe. Het model stelt immers de WW-duur en de ontslagvergoeding ter discussie, die voor scholing wordt gebruikt.

Maar de cultuuromslag is onderop al volop gaande, weet Jongejan. „Werken aan het voorkomen van werkloosheid, daar kan toch niemand tegen zijn.”