Niet elke oudere moet aan cholesterolpil

Een nieuwe berekening toont aan dat cholesterolverlagers niet soepeler moeten worden voorgeschreven dan nu gebeurt. Ook pillen oplossen in het drinkwater is geen optie.

Pilletjes die het cholesterolgehalte verlagen zijn heel goedkoop geworden. Ze kosten in Nederland geen tientje per jaar meer. „Het idee was”, zegt epidemioloog Jacoba Greving van het UMC Utrecht, „dat het voorschrijven van statinen om hart- en vaatziekten te voorkomen daarom wel wat soepeler kon.”

Maar dat valt tegen. Uit een nieuwe berekening van de behandelkosten en mogelijke gezondheidswinst blijkt dat aan meer mensen voorschrijven financieel niet uit kan. In een vorige week in het British Medical Journal (BMJ) verschenen publicatie rekent Greving voor dat statinen beperkt moeten blijven tot mensen die meer dan 5 procent kans hebben om de komende tien jaar aan hart- en vaatziekten te overlijden.

Onder die grens van 5 procent wordt het te duur om hartziekten te voorkomen. De prijs van preventie wordt uitgedrukt in de kosten per ‘gewonnen gezonde levensjaren’. Greving: „Voor preventie geldt in Nederland als richtsnoer een prijs van 20.000 euro voor een gewonnen levensjaar.” Voor een medische behandeling van een bestaande ziekte geldt een grens rond de 80.000 euro per gewonnen levensjaar.

Het verschil zit in de zichtbaarheid van de dood. Een ernstig zieke patiënt – iemand die wacht op een peperdure harttransplantatie bijvoorbeeld – krijgt er zichtbaar en direct levensjaren bij zodra hij een donorhart krijgt. Iemand met een kans om binnen tien jaar aan een hartziekte te overlijden, krijgt nu het advies om statinen te slikken, maar hij weet niet eens zeker of hij daarbij ooit baat zal hebben. Meestal moeten tientallen, zo niet honderden mensen een preventief medicijn slikken en zal maar bij één van hen de hartdood een aantal jaren worden uitgesteld of voorkomen.

De cholesterolverlagende statinen beschermen tegen hartinfarcten, beroertes en de dood door hart- en vaatziekten. Vrijwel iedereen met een hartziekte krijgt het advies zo’n statine te slikken. Levenslang. Om erger te voorkomen. Daar verandert niets aan. De vraag in het onderzoek van Greving was welke mensen die het nog niet aan hun hart hebben het advies moeten krijgen een statine te slikken om een hartziekte te voorkomen, of uit te stellen.

„Mensen zonder hartziekte, maar met een hogere kans om binnen tien jaar aan een hartziekte te overlijden, zijn vooral oudere mensen, rokers, mensen met een hoge bloeddruk, die vaak wat te dik zijn en een hoog cholesterol hebben”, zegt internist en hoogleraar vasculaire geneeskunde Frank Visseren van het UMC Utrecht. Hij is mede-auteur van het BMJ-artikel.

Statinen zijn al ruim twintig jaar op de markt. Kosteneffectiviteitsstudies waren eerder gedaan. Maar het was tijd voor een nieuw onderzoek, zegt Visseren, niet alleen vanwege de prijsdaling, maar ook omdat alle wetenschappelijke gegevens over statinen, ziekte en sterfte nu bekend zijn.

Een 55-jarige man met een kans van 5,0 procent om de komende tien jaar aan een hartziekte te overlijden, kan die kans door het dagelijks slikken van een statine verlagen naar 4,3 procent. Voor die man is het een onmerkbaar verschil, maar in een grote groep mannen maakt het wel uit. Misschien is die risicoreductie wel betaalbare gezondheidswinst. „Ja”, zegt Visseren, „statinen in het drinkwater. Dat is wel eens geopperd. Maar je moet je er niet op verkijken hoeveel mensen spierpijn krijgen van een statine.”

De pilletjes zijn dan wel goedkoop, maar controlerende huisarts, bloedmetend lab en pilverstrekkende apotheek kosten bijna 150 euro per jaar – vijftien keer de medicijnprijs. Veel geld gaat ook verloren door slechte therapietrouw.

Veel mensen slikken hun statine onregelmatig. Het beschermende effect is dan weg. En ze vertellen vaak niet duidelijk dat ze zijn gestopt. De dokters-, lab- en apotheekkosten lopen dus nog een tijdje door.

Greving rekende alle kosten door. „Bij een norm van 20.000 euro per gewonnen levensjaar is het niet doelmatig statinen voor te schrijven bij een tweemaal zo laag risico als nu gebruikelijk is.”