Geen privémilities op zee a.u.b.

‘Bescherming van individuele zeetransporten is onder bepaalde omstandigheden een overheidstaak.” En over bewapende particuliere beveiligers denken we nog even na. Het kabinet zette vrijdag een kleine stap in het piraterijbeleid. En kreeg zondag het bewijs dat dit thema urgent is. Mariniers van het fregat Hr. Ms. Tromp schoten voor de kust van Somalië twee piraten dood, veroverden een gekaapte Iraanse dhow en arresteerden zestien piraten. Met wie Nederland ook meteen in z’n maag zit. Want welk land gaat ze huisvesten en berechten?

Het was voor het eerst dat er door Nederlands vuur doden vielen in het kader van de beveiliging van het handelsverkeer in de Golf van Aden. Duidelijk is dat de missies van de VS (Combined Task Force 151), de NAVO (Ocean Shield), de EU (Atalanta) en incidentele escortes van de Chinese en Russische marine in dit gebied niet doelmatig zijn. De Somalische piraten blijken vindingrijk en onverschrokken. Inmiddels is hun actieradius gegroeid tot duizend zeemijlen voor de kust. Zij houden nu zo’n 600 zeevarenden gegijzeld. Weliswaar zijn er sinds 2005 geen Nederlandse schepen meer in handen van piraten gevallen, maar wel twee Nederlands-Antilliaanse. De helft van de Nederlandse goederenstroom gaat bovendien per zeeschip. Veiligheid in de Somalische wateren is dus ook een groot Nederlands belang.

Het kabinetsbesluit van vrijdag maakt nu ook meevarende militairen op koopvaardijschepen mogelijk. De inzet van gewapende militairen in de vorm van een vessel protection detachment is echter zo zuinig geformuleerd dat reders hier geen al te hoge verwachtingen van moeten hebben. Aan het bestaan van dit detachement „kunnen geen rechten worden ontleend”. Immers „op de overheid rust geen algemene plicht om deze vorm van bescherming te bieden”. Maar wel een bijzondere. Dat betekent dat Nederlandse militairen alleen meevaren bij nauwkeurig omschreven uitzonderingen.

Er blijft dus een vraag open. Mogen individuele reders zich ook met bewapende particuliere beveiligers routinematig op zee tegen piraten verzetten? Het kabinet wil daar eerst geleerd advies over inwinnen, maar het lijkt wel die kant op te leunen. De verantwoordelijkheid voor de veiligheid van de koopvaardij wordt immers voluit bij de kapiteins en de reders gelegd. Dan is de stap naar toestemming voor de sector om privémilities in te zetten, zo gezet. Oude VOC-tijden, toen handels- en militaire belangen verstrengeld waren, lijken weerom te komen. Terecht merkt het kabinet op dat „particulier geweld” een fundamentele kwestie is. Het gaat over de omvang van het overheidsmonopolie op geweld. Het is te hopen dat de juridische adviseurs het kort houden: intact houden graag. De overheid vult nu haar militaire verplichting verder in. Die koers is goed. Wie daar niet voor kwalificeert, kan beter omvaren.