Ruzie over melodie pi

Een Texaanse muzikant kreeg een lumineus idee: het getal pi op muziek zetten en daar een video van maken. Hij was niet de eerste, zo bleek.

De jaarlijkse ‘Pi-Dag’ 14 maart (3-14, naar de eerste drie cijfers van het getal pi) heeft dit jaar aanleiding gegeven tot een onverkwikkelijke ruzie op YouTube. De Texaanse muzikant Michael John Blake plaatste begin maart een video waarin hij van de cijfers van pi een melodie maakt. De toonladder C, D, E tot en met C correspondeert bij hem met de cijfers 1 tot en met 8. Met een hoge D en E erbij heeft Blake ook noten voor de 9 en de 0.

Zo speelt hij de eerste 16 cijfers van pi als een eenvoudige melodie van hele noten op de piano. Dan herhaalt een xylofoon dit thema terwijl de piano verder gaat met de volgende 16 cijfers. Daarna wordt het snel ingewikkelder, als een synthesizer en een accordeon – alle in splitscreen bespeeld door Blake – invallen en de vier instrumenten in twee verschillende tempi pi ‘naspelen’. Gitaar, ukelele, klappende handen, Blake haalt van alles tevoorschijn en maakt er een spannend, goed ogend en magisch klinkend geheel van.

Op Blakes kanaal is deze leuke video alweer verdwenen, na dik 750.000 views. Reden: een auteursrechtelijke claim van Lars Erickson, een Amerikaanse componist en ingenieur, die al in 1992 op hetzelfde idee kwam en een veel complexere compositie schreef dan die van Blake, de Pi Symphony. Hierin speelt behalve pi, de verhouding tussen omtrek en diameter van een cirkel, ook het getal e een rol – de basis van de zogenoemde natuurlijke logaritmen. Vorig jaar is dit werk uitgevoerd door een Bulgaars orkest. Een making of met muzikale fragmenten staat in twee delen op het YouTube-kanaal van Erickson. Hoewel het een heel ander stuk is, is het thema van de eerste zestien noten goed herkenbaar. Erickson heeft geen auteursrecht op pi maar wel op zijn symfonie, inclusief dat thema, dat hij als eerste heeft opgeschreven.

Erickson heeft verschillende video’s van scholieren, die voor Pi-Dag hun eigen versie van de pi-melodie op YouTube zetten, ongemoeid gelaten. Waarom moest Blakes video dan weg? Naar verluidt heeft Blake commentaren op zijn werkstuk die hem wezen op Ericksons compositie, handmatig verwijderd. Dat was niet chic en Erickson reageerde in stijl. Overigens staat Blakes video wel op de satirische site collegehumor.com en sinds een week op het YouTube-kanaal van het weekblad New Scientist. Op beide plaatsen wordt niet gerept over de auteursrechtelijke vete.

Herbert Blankesteijn

De video is te zien op nrc.nl/bekijks