Onvrede om Ruslands leiders groeit

Nooit waren president Medvedev en premier Poetin zo ongeliefd, meldt zelfs een regeringsdenktank. Om hun macht zeker te stellen, moet het duo zichzelf veranderen. Dat lukt vooralsnog niet.

Riot police officers detain a protester during a rally in downtown of Moscow, Russia, Thursday, March 31, 2011. Riot police in Moscow have forcefully detained about 25 protesters who unfurled an anti-government banner at an unauthorized demonstration. Thursday's demonstration was the latest in a series of actions that Russian opposition figures call at the end of every month with 31 days. The number corresponds with Article 31 of the Russian Constitution, which guarantees freedom of assembly. (AP Photo / Sergey Ponomarev)
Riot police officers detain a protester during a rally in downtown of Moscow, Russia, Thursday, March 31, 2011. Riot police in Moscow have forcefully detained about 25 protesters who unfurled an anti-government banner at an unauthorized demonstration. Thursday's demonstration was the latest in a series of actions that Russian opposition figures call at the end of every month with 31 days. The number corresponds with Article 31 of the Russian Constitution, which guarantees freedom of assembly. (AP Photo / Sergey Ponomarev) AP

Michel Krielaars

„Weg met Verenigd Rusland, de partij van dieven en rovers”, roept de 84-jarige mensenrechtenactiviste Ljoemila Aleksejeva. Broos spreekt ze de menigte toe, die op elke 31ste van de maand demonstreert voor eerbiediging van grondwetsartikel 31, dat het recht van samenkomst garandeert. Ditmaal demonstreert men voor het laatst. „We hebben ons doel bereikt”, vervolgt ze. „Voortaan demonstreren we voor vrije verkiezingen.”

De betogers juichen haar toe. Het zijn er zo’n vierhonderd, de helft van wat van de autoriteiten mag. „Het is een gewone werkdag, hè”, relativeert de 23-jarige studente Daria. „En de mensen zijn bang, of weten niet van het protest. In werkelijkheid is de onvrede onder de bevolking veel groter.”

Uit recente opiniepeilingen blijkt dat president Dmitri Medvedev en premier Vladimir Poetin nog nooit zo impopulair zijn geweest. Zo kwam het Centrum voor Strategische Ontwikkelingen, een denktank van de regering, de afgelopen dagen met verontrustende cijfers: sinds 2009 is het vertrouwen in Medvedev gedaald van 58 naar 51 procent en dat in Poetin van 71 naar 57 procent. Met hun populariteit gaat het nog slechter: in vijf grote steden krijgt Medvedev nog maar 22 procent steun. Van de categorie 35-45 jarigen niet meer dan 16 procent. Poetin komt er met 33 procent iets beter vanaf.

De analisten van de denktank trekken uit die cijfers de conclusie dat niet alleen de regering, maar ook regeringspartij Verenigd Rusland en het hele politieke systeem hun legitimiteit hebben verloren. Rusland verkeert volgens hen in een politieke crisis, die alleen door eerlijke verkiezingen kan worden opgelost. Want tegen zulke slechte peilingen valt niet op te vervalsen. Ook waarschuwt de denktank de regering voor massale protesten in de grote steden vanaf het begin van de herfst, enkele maanden voor de parlementsverkiezingen van december.

Het systeem moet dus veranderen wil het overleven, zo luidt de boodschap. En dat lijkt ook president Medvedev te beseffen. Al drie jaar lang jaagt hij de ene na de andere wet door het parlement, die de economie moeten hervormen en de alsmaar groeiende corruptie bestrijden, opdat buitenlandse investeerders kunnen worden aangetrokken.

Maar tot dusver zijn Medvedevs moderniseringspogingen bij mooie woorden gebleven. De meeste nieuwe wetten worden niet uitgevoerd. Ook omdat de echte controlemiddelen ontbreken: transparantie en een democratisch gekozen parlement.

Dat is niet zo vreemd, want als ze er wel zouden zijn, dan zouden de zakelijke belangen van veel leidende politici en hoge ambtenaren in gevaar komen en tuimelt het systeem om. En dat is wat Medvedev noch Poetin wil.

Des te opvallender is het dat Medvedev en Poetin vorige week voor het eerst in het openbaar serieus met elkaar botsten. Poetin vergeleek de VN-bemoeienis in Libië met een middeleeuwse kruistocht, Medvedev wees hem in strenge bewoordingen indirect terecht. Veel analisten zien het als een mogelijk begin van een machtsstrijd. Vooralsnog houden ze het op een poging van Medvedev en zijn adviseurs om in verkiezingstijd uit de schaduw van zijn oppermachtige voorganger te komen.

Aan de andere kant: Medvedev en Poetin kunnen het prima met elkaar vinden, zegt politicologe Lilia Sjevtsova. „Juist omdat ze beiden deel uitmaken van hetzelfde systeem dat de enige garantie voor hun macht is.” Hun publieke onenigheid zou dus heel goed deel kunnen uitmaken van een bewuste strategie om de buitenwereld in het ongewisse te houden over wie in 2012 de nieuwe president wordt. „Het is moeilijk om te snappen of er sprake is van een machtsspel of een machtsstrijd”, zei onlangs sociologe Olga Krysjtanovskaja, een expert op het gebied van die machtselite. „Ik ben geneigd te denken dat het een spel is.”

Ook politicologe Sjevtsova denkt niet dat er sprake is van een machtsstrijd. „Poetin heeft helemaal geen publieke functie meer nodig om de machtigste man van Rusland te zijn”, zegt ze. „En van Medvedev gelooft slechts een heel klein deel van de bevolking dat hij de baas van het land is.”

Wat niet verhult dat zich wel degelijk een machtsstrijd op een ander niveau kan afspelen: dat van de staven van president en premier. De jongere garde uit het kamp van Medvedev vecht namelijk voor het behoud van zijn lucratieve en invloedrijke banen. Want als Medvedev president af is, staan zij op straat. En daarom doen ze alles om hun president aan een overwinning te helpen en Poetin dwars te zitten.

Maar ook voor hen staan tussen droom en daad ongeschreven wetten en praktische bezwaren. Voor Medvedev is hét obstakel dat hij op een gegeven moment bij Poetin op de thee moet om nederig te bespreken wie zich in 2012 kandidaat stelt voor het presidentschap. Dan zal blijken of Poetins wil opnieuw de enige echte wet in Rusland is.