Is de maan soms groter?

Michiel de Wolde uit Groningen had een discussie met zijn vriendin waarom de maan soms groot is en soms klein. „Heeft het misschien iets met de ozonlaag te maken in combinatie met het licht van de zon?”

Nee, met de ozonlaag heeft het niets te maken. Dat de maan soms groot lijkt en soms klein is, is gezichtsbedrog, zegt Vincent Icke. Hij is hoogleraar theoretische sterrenkundige aan de Universiteit Leiden. Hoog aan de hemel lijkt het hemellichaam klein en vlak aan de horizon lijkt het groot. Maar zou je het meten dan heeft de maan op ons netvlies altijd een doorsnede van 0,15 millimeter.

Volgens Jan Kroeze, emeritus hoogleraar zintuigonderzoek aan de Universiteit van Utrecht, ervaren wij de grootte van de dingen om ons heen niet objectief maar subjectief. „Als iemand die twee meter van ons af staat wegloopt, zou hij op een afstand van acht meter al de grootte van een tuinkabouter moeten hebben. Maar dat is niet zo.” En een euro op de toonbank zien we als net zo groot als een euro in onze portemonnee, vertelt hij. Dat komt doordat we dagelijks ervaren hoe groot die objecten zijn zodat ons brein automatisch de grote aan de afstand aanpast.

Maar omdat we niet gewend zijn aan de grootte van de maan, meten we die af aan de objecten eromheen die we wél kennen. Icke: „Een maan aan de horizon lijkt groter omdat we het vergelijken met een boom of een huis in hetzelfde blikveld. Staat de maan hoog aan de hemel dan missen we die referenties.”

Daar komt volgens Kroeze ook nog bij dat we de hemel waarnemen als een ‘afgeplatte koepel’, waardoor de maan aan de horizon veel verder weg lijkt. Ons brein concludeert daaruit dat de maan dan dus ook wel groter zal zijn.

Deze ‘maanillusie’, die ook voor de zon geldt, is evolutionair te verklaren: onze zintuigen zijn gemaakt om te overleven in de natuur en niet om objecten vanaf een verre afstand nauwkeurig te kunnen meten.

Heel soms, bij een bepaalde stand, is de maan vanaf de aarde bezien écht groter. „Maar dan nog staat hij te ver weg om dat verschil met het blote oog waar te nemen”, aldus Kroeze.

Adinda Akkermans