Expres gelekt dat CIA in Libië is

President Obama heeft de CIA officieel toestemming gegeven voor geheime operaties in Libië, zo blijkt. Maar of de VS rebellen gaan bewapenen, is nog onzeker.

De eerste berichten wezen op een onheilspellende gelijkenis met de recente geschiedenis. Dat de CIA in Libië anti-Gaddafi eenheden steunt, zoals The New York Times en persbureau Reuters gisteren meldden, deed kenners van het Amerikaanse inlichtingenwerk denken aan het begin van de oorlog in Afghanistan in 2001. Kort na 9/11 streek de CIA in het noorden van dat land neer om kwartier te maken voor de strijd tegen de Talibaan. Die duurt nu tien jaar en symboliseert het ongemak – ‘that non-winning feeling’ – dat in de VS over militaire operaties is ontstaan. Opnieuw zo’n avontuur beginnen lijkt dus niet logisch. Zeker niet nu president Obama benadrukt dat de VS geen grondtroepen naar Libië sturen en zegt dat hij Gaddafi niet met militaire middelen wil afzetten.

Feit is dat de berichten over de CIA niet bij toeval kwamen. Woensdag voerden de ministers Clinton (Buitenlandse Zaken) en Gates (Defensie) achter gesloten deuren overleg over Libië met inlichtingencommissies in het Congres. Dat is top secret, maar de inhoud lekt ritueel uit. Het was dus geen verrassing dat de meeste kranten gisteren de Libische CIA-operaties op hun voorpagina’s hadden. Dat was vermoedelijk de bedoeling van de regering, zoals een voormalige CIA-analist gisteren tegenover deze krant vertelde.

Wat is er aan de hand? Obama tekende weken geleden, voordat de VN besloten de rebellen militair tegen Gaddafi te beschermen, een finding, een toewijzing, die de CIA in algemene termen toestemming geeft voor clandestiene operaties in Libië. Zo’n toewijzing beschermt de directeur van de CIA, Leon Panetta, tegen eventuele latere aanklachten van illegaal handelen. Het is geen vrijbrief voor concrete operaties, vertelt de oud-CIA-analist: „Daarvoor geeft de president apart toestemming.”

Kenners van het CIA-werk zeggen dat de operatie begon om een eenvoudige reden: het Witte Huis zat ernstig verlegen om basale informatie over de rebellen zoals hun achtergrond, politieke ideeën en democratische gezindheid. „Er is nog steeds heel veel wat we niet weten”, beaamde Amerika’s hoogste militair, admiraal Mike Mullen, gisteren in het Congres.

Bruce Riedel, topadviseur van Obama inzake Afghanistan, zegt de laatste dagen openlijk dat de regering geen idee heeft hoeveel sympathisanten van Al-Qaeda met de Libische rebellen meevechten. „Is het twee procent van de oppositie? Twintig procent? Tachtig?” Zo bezien is het opmerkelijkste aan de CIA-operaties dat ze zo laat begonnen. Maar er speelt meer. De CIA-teams moeten ook „informatie ter ondersteuning van de militaire acties” verzorgen. Daarmee lopen de VS volgens sceptici het gevaar alsnog de oorlog ingetrokken te worden.

Alles draait om de kwestie of de VS de rebellen willen bewapenen. Obama geeft de CIA in de finding ten principale toestemming voor die bewapening, maar het Witte Huis zegt dat dat niet is besloten. Gates maakte gisteren duidelijk dat hij er niets voor voelt. „Dat zal onder mijn verantwoordelijkheid niet gebeuren”, zei hij met steun van Clinton in het Congres. Gates is ervaringsdeskundige: hij leidde in de jaren ’80 bij de CIA de heimelijke operatie om de mujahedeen in Afghanistan te bewapenen, aan wiens zijde Osama bin Laden meevocht. Hij benadrukte gisteren dat „andere landen” in een betere positie zijn de rebellen te steunen.

Nu wordt verwacht dat Gates nog voor de zomer vertrekt. En al in de discussie over de VN-resolutie – hij voelde niets voor een no-flyzone – bleek dat zijn invloed tanende is. De meest genoemde opvolger is de laatste weken Panetta, die bij de CIA de regie over de clandestiene acties in Libië voert. Maar voorlopig houden inlichtingendeskundigen het erop dat de lekken over de CIA-operaties in Libië bedoeld zijn als dreigement aan Gaddafi. „Officieel zullen wij de rebellen niet bewapenen, maar we hebben de CIA altijd achter de hand; dat laten we hem weten”, zegt de oud-CIA-analist. Die boodschap is extra van belang nu de rebellen terrein verliezen, zegt hij, terwijl het Gaddafi-regime uit elkaar lijkt te vallen. Maar zij roept ook nieuwe vragen op over de reikwijdte van de westerse militaire acties: stuurt de NAVO ook geen grondtroepen als Gaddafi Benghazi dreigt in te nemen? De verwachting is dat het Westen – en de VS – dan wel moeten. „En hulp van de CIA kan dan geen kwaad”, zegt de oud-analist.