De noodmaatregelen voor de economie zijn niet voor eeuwig

De Europese Centrale Bank verhoogt de rente. Ook lijkt ze de maatregelen ter versterking van de liquiditeit van banken te willen intrekken. Dat is uitstekend, betoogt Melvyn Krauss.

Toen president Jean-Claude Trichet van de Europese Centrale Bank in maart zijn voornemen aankondigde om per april de rente te verhogen, verraste hij niet alleen de markt, maar ook ECB-watchers. Beide waren ervan overtuigd dat de ECB dit niet al zo snel zou doen, uit angst dat ze daarmee de zwakkere economieën in de eurozone zou schaden.

Wat deze critici niet beseften, was hoe graag de ECB het monetair beleid weer genormaliseerd wilde zien. Vanwege de crisis in het Midden-Oosten, de aanhoudende onzekerheid over de werking van de reddingsoperaties binnen de Europese Unie en de tragische toestand in Japan is voor de ECB de tijd gekomen om af te stappen van de buitengewone, monetaire maatregelen die zijn genomen toen de financiële crisis op haar dieptepunt was.

De aanstaande renteverhoging in april moet worden gezien als een eerste stap in een normaliseringsproces. En daarna? Het is een publiek geheim dat Trichet af wil van het opkopen van obligaties. Hij kreeg van EU-politici niet de kans om deze opkoop af te schuiven op het EU-reddingsfonds, maar de ECB-president is een taaie rakker. Hij zal de politici blijven aansporen om de juiste keus te maken in hun poging om de staatsschuldcrisis op te lossen. Anders zwaait er wat. Door Trichet met deze obligatie-opkoop te laten vallen, hebben politici de druk op zichzelf verhoogd om geen fouten te maken bij de reddingsoperaties.

Ook de noodmaatregelen die de ECB op het dieptepunt van de crisis heeft genomen, om de liquiditeit van de banken te versterken, hebben hun langste tijd gehad. Het beeld van de inflatie in Europa verslechtert. Het is niet raadzaam dat centrale banken die de inflatieverwachtingen stevig verankerd willen houden, in dergelijke omstandigheden de liquiditeit verhogen.

Critici moeten de gevaren van een verandering bij de normalisering van een noodsituatie niet overdrijven. Juist dat gebeurt, nu de ECB de weg inslaat naar een hogere rente.

Sommigen blijven beweren dat de renteverhoging in april de zwakkere landen zal schaden. Hoe is dan te verklaren dat het renteverschil tussen Duitsland en alle landen aan de Europese buitenrand na Trichets aankondiging van de renteverhoging juist is gedaald? Dit is een teken dat de premie die de zwakkere landen moeten betalen voor geld, ter financiering van hun tekort, juist is gedaald na die aankondiging. Als de geijkte opvattingen zouden kloppen, zouden die verschillen vlak na de persconferentie van Trichet zijn gestegen – niet gedaald, ook al zijn ze sindsdien weer verslechterd. Al het gejammer over de ‘donkere wolken boven de toekomst van Europa’ door deze eerste renteverhoging in jaren is volstrekt overdreven.

Anderzijds verhoogt het slechtere inflatieklimaat de risico’s van een voortzetting van de noodmaatregelen, zoals de uitzonderlijk lage rente, die ook de allocatie van kapitaal verstoort. Er is verder het opkoopprogramma van obligaties, dat duur is voor de centrale bank en niet alleen de hervormingsprikkel in de landen aan de buitenrand wegneemt, maar ook de prikkel bij de EU-politici om te komen tot een reddingsmechanisme dat echt helpt om toekomstige begrotingstekorten te beperken. En er zijn maatregelen ter versterking van de liquiditeit van de banken, die hun de verkeerde prikkels geven om orde op zaken te stellen.

Ongewone tijden vroegen om ongewone antwoorden. Het lijdt weinig twijfel dat de noodmaatregelen van Trichet een belangrijke stabiliserende factor zijn geweest toen de crisis op haar dieptepunt was.

Die tijd is nu voorbij. Door een signaal te geven dat de situatie weer normaal wordt, maakt Trichet de Europese politici duidelijk dat zij aan zet zijn. We zullen zien of ze daar iets van bakken.

Melvyn Krauss is verbonden aan het Hoover-instituut van Stanford University. Hij verblijft vaak in Amsterdam en was eerder hoogleraar economie aan New York University.