Foto’s ‘Kill Team’ Afghanistan leiden niet tot tweede ‘Abu Ghraib’

Een zelfbenoemd ‘Kill Team’ doodde voor de kick onschuldige Afghanen. Het Amerikaanse leger vreesde voor een tweede ‘Abu Ghraib’ als foto’s daarvan uitlekken. Toch bleef protest uit toen weekblad Der Spiegel maandag tot publicatie overging.

Korporaal Jeremy Morlock. Foto Der Spiegel

Een zelfbenoemd ‘Kill Team’ doodde voor de kick onschuldige Afghanen. Het Amerikaanse leger vreesde voor een tweede ‘Abu Ghraib’ als foto’s daarvan uitlekken. Toch bleef protest uit toen weekblad Der Spiegel maandag tot publicatie overging.

Misschien omdat de gruwelijkheden in tekst al bekend waren. De vijf betrokken militairen, in de leeftijd van 19 tot en met 29 jaar, staan namelijk sinds afgelopen zomer terecht voor de krijgsraad in Seattle. Gisteren is de eerste, korporaal Jeremy Morlock (23), veroordeeld tot 24 jaar cel.

Zelfverdediging in scène gezet

Het relaas van het buitenbeentje, Adam Winfield (21), leest als het script van menig Vietnam-film. Winfield is de chauffeur van het peloton. Hij moet niets van de machocultuur hebben: als zijn collega’s keten, leest hij een boek. Op 15 januari 2010 komen zijn kameraden terug van een patrouille. Ze zijn uitgelaten en tonen hem een foto waarop Morlock naast het lijk van een dode Afghaan poseert. Een grijns op zijn gezicht. Ook soldaat Andrew Holmes (19) heeft zijn moord laten vastleggen. Het slachtoffer is een Afghaanse boerenzoon.

Brein achter deze misdaden is sergeant-majoor Calvin Gibbs, een 25-jarige Irak-veteraan die de leiding heeft over het peloton. De getatoeëerde schedels op zijn kuiten stellen naar eigen zeggen zijn slachtoffers voor. Hij zorgt ervoor dat het lijkt alsof zijn team uit zelfverdediging handelde. Op 22 februari 2010 schoot Gibbs bijvoorbeeld met een Russische kalasjnikov in de lucht alvorens een Afghaan met een M4-geweer te doden. De kalasjnikov legde hij naast het lijk. Als souvenir snijdt Gibbs telkens een vinger af van zijn slachtoffers. Daarbij gebruikt hij operatiehandschoenen.

Winfield voelde zich hoogst ongemakkelijk in de groep. Hij werd bedreigd: als hij uit de school klapt, zal hij eraan gaan. Op 14 februari 2010 stuurde Winfield aan zijn vader het bericht dat iedereen in zijn eenheid van de moorden weet en dat ze het “in orde” vinden. De vader beklaagt zich bij het leger, maar er gebeurt niets. Gibbs voelt ondertussen aan dat Winfield hem in de problemen kan brengen en besluit hem partner in crime te maken. Op 2 mei 2010 schiet Winfield een ongewapende Afghaan dood. Gibbs had abusievelijk ‘Granaat!’ geroepen. Hij geeft Winfield een tand van de Afghaan. Nu hoort hij er ook bij.

Diplomatie op volle kracht

De wandaden komen aan het licht als een soldaat van buiten het peloton klaagt over de hasjgeur in één van de kamers. Gibbs, die de kamer in gebruik had, bedreigt de soldaat met een afgesneden Afghaanse vinger. Als de soldaat dat meldt wordt het ‘Kill Team’, een naam die Gibbs zijn peloton gaf, verhoord. Vijf militairen worden in beschuldiging gesteld van moord. Zeven anderen voor het frustreren van onderzoek.

De gevonden foto’s en video’s heeft het leger met man en macht geheim proberen te houden. Dat lukte, tot afgelopen zondag. Der Spiegel zegt 4.000 beelden in bezit te hebben, waarvan het blad er tot nu toe drie heeft gepubliceerd. Het tijdschrift heeft de Amerikaanse autoriteiten vooraf ingelicht over de publicatie. Eerder verscheen al een video van een verhoor op internet.

Op haar website meldt Der Spiegel dat minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton zondagavond met haar Afghaanse collega heeft gebeld. Veiligheidsadviseur Tom Donilon heeft contact gezocht met hoge ambtenaren in Kabul. En vicepresident Joe Biden praatte op Karzai in. Als de Afghaanse president met scherpe veroordelingen komt, kan dat olie op het vuur zijn. Ook het hoofd van de NAVO-troepen, generaal David Petraeus, sprak met Karzai. Werknemers van in Afghanistan gevestigde bedrijven kregen het advies binnen te blijven. Ondertussen gaf kolonel Thomas Collins een verklaring uit waarin hij de foto’s “weerzinwekkend” noemt. “Dit gaat in tegen de normen en waarden van de Verenigde Staten.”

Rellen blijven uit

De angst zit diep: het ‘Kill Team’ heeft de potentie om een schandaal ter grootte van ‘Abu Ghraib’ te worden, de mensonterende behandeling van Irakese gevangenen door Amerikaanse soldaten in 2004. Ook daar poseerden de militairen lachend op de foto. “De ervaring leert dat het een paar dagen kan duren, maar dan zal de woede losbarsten”, zei een anonieme NAVO-bron tegen Der Spiegel.

Het is nu donderdag. Afghanen zijn niet massaal de straat opgegaan. Afghaanse kranten pakken er niet mee uit, het is geen breaking news op Arabische televisiestations. Hoewel de misdaden erger zijn dan ‘Abu Ghraib’, blijft een rel uit. Van een tweede ‘Abu Ghraib’ is tot nog toe niets te merken.

Lees ook: ‘Schietpartij CIA-agent veroorzaakt diplomatieke ramp’ en
Het Kill Team is angstaanjagend normaal’.