Dankzij Hans Hoogervorst en de crisis

Hans Hoogervorst, scheidend voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), gooide in april 2009 de knuppel in het hoenderhok. Tophypotheken, waarbij kopers meer lenen dan de waarde van hun huis, moesten afgeschaft worden, stelde hij. Hoogervorst en AFM vonden dat de risico’s van te hoge hypotheken op de huizenmarkt te hoog opliepen. Er moest een einde komen aan „torenhoge, onverantwoorde hypotheken”.

Top- en aflossingsvrije hypotheken worden nu aangepakt omdat ze huizenbezitters mogelijk opzadelen met schulden die hoger zijn dan de waarde van het huis dat ze kopen. Als een huiseigenaar dan onverhoopt snel moet verkopen, omdat hij bijvoorbeeld zijn baan heeft verloren, blijft een restschuld over.

De schrikbeelden? Een economische crisis met oplopende werkloosheid en huizenbezitters die hun lasten niet meer aankunnen. Onbewoonde villawijken in Amerikaanse steden als Orlando of Las Vegas zijn voorbeelden hoe het compleet fout kan gaan als banken te makkelijk hypotheken verstrekken. Ook Ierse banken blijken te kampen met boterzachte leningen aan huizenbezitters.

Het voorstel van Hoogervorst kwam hem op veel kritiek te staan. De Nederlandse woningmarkt is geen opgeblazen zeepbel waar consumenten gevaarlijke hypotheken kunnen afsluiten, luidde steevast het weerwoord. Hier is eerder een structureel tekort aan woningen. De huizenmarkt kan in Nederland niet zo instorten als in de VS, Ierland, Spanje of het Verenigd Koninkrijk.

Een verbod op tophypotheken is slecht voor doorstroming op de huizenmarkt en maakt het voor starters, die geen overwaarde of spaargeld hebben, nog moeilijker een huis te kopen, klonk het ook.

De AFM, de NVB (de Nederlandse Vereniging van Banken) en Financiën benadrukken dat de nieuwe regels een akkoord zijn. Er is zeker water bij de wijn gedaan. De AFM zwakte eind 2009 de voorstellen al af. Een tophypotheek bleef mogelijk, maar huiseigenaren zouden het topgedeelte, dat ze meer leenden dan de waarde van hun huis, binnen vijf tot zeven jaar moeten aflossen. Het gevolg daarvan is dat de lasten erg zouden stijgen in de eerste jaren van de hypotheek. Dit is onhandig voor bijvoorbeeld starters. Juist aan het begin van hun carrière hebben zij hoge kosten, terwijl ze na verloop van tijd, als ze meer verdienen, hogere lasten beter aankunnen.