ADHD'er kan best autorijden

ADHD’ers die Ritalin slikken worden extra getest voor ze de weg op mogen.

Dat is achterhaald, zeggen psychiaters nu. Ritalin verbetert de rijvaardigheid.

Nederland, Amstelveen, 11-08-2009 Rij instructeur Ruud Kraan (rechter spiegeltje) met een van zijn leerlingen (linker spiegel) in de les auto aan het rijden met de navigatie apparatuur. Vast onderdeel van de rijles en het rijexamen is het rijden met de tomtom de leerling moet zelf een adres invoeren en daar naar toe rijden. foto: Bram Budel
Nederland, Amstelveen, 11-08-2009 Rij instructeur Ruud Kraan (rechter spiegeltje) met een van zijn leerlingen (linker spiegel) in de les auto aan het rijden met de navigatie apparatuur. Vast onderdeel van de rijles en het rijexamen is het rijden met de tomtom de leerling moet zelf een adres invoeren en daar naar toe rijden. foto: Bram Budel

. Mark, 22 en ADHD’er, haalde in januari zijn rijbewijs. In één keer. Driemaal daags slikt hij Ritalin, dat zijn concentratieklachten wegneemt. „Ik houd mijn gedachten zonder moeite bij het verkeer en voel me rustig.” Toch was het halen van zijn rijbewijs een beproeving, zegt Mark (zijn achternaam wordt om privacyredenen niet genoemd). Hij moest van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) eerst worden gekeurd door een arts die hem ondervroeg over zijn ADHD en medicijngebruik. Toen moest hij deelnemen aan een rijtest. Pas daarna mocht hij zijn examen afleggen. Hij slaagde in één keer, maar raakt zijn rijbewijs over een jaar weer kwijt, tenzij hij zich binnenkort opnieuw door een arts laat keuren op zijn rijgeschiktheid.

Mark is één van de 480.000 volwassen Nederlanders die lijden aan de hersenfunctiestoornis ADHD. Ze zijn snel afgeleid en overprikkeld, vergeetachtig, impulsief of hyperactief. Ritalin en andere medicijnen bestrijden die symptomen. Het rijgedrag verbetert tot het niveau van de gemiddelde automobilist. Toch worden ADHD’ers gekeurd en getest op rijgeschiktheid zodra ze hun Ritalingebruik erkennen op de Eigen Verklaring die elke examenkandidaat van het CBR moet invullen.

Hoe kan dit? „Ritalingebruikers moeten zich houden aan regels die werden opgesteld toen er over het medicijn en ADHD zelf minder bekend was dan nu”, zegt Sandra Kooij, als psychiater gespecialiseerd in ADHD bij volwassenen. Tot 2003 was rijden met ADHD-medicijnen zelfs verboden: het medicijn viel onder de Opiumwet omdat het verwant is aan amfetamine. Speed dus. Maar Ritalin is een verdunning, en voor ADHD’ers een veilig en effectief middel, zo bleek uit onderzoek. Na advies van een commissie in 2003 veranderde toenmalige minister van Verkeer Karla Peijs daarom de status quo. ADHD-medicijnen bleven weliswaar onder de Opiumwet vallen, maar gebruikers mogen sindsdien na een keuring en een extra rijtest hun rij-examen afleggen. Eenmaal in het bezit van een rijbewijs moeten ritalingebruikers elke drie jaar worden gekeurd door een arts. Vrachtwagenchauffeurs wacht elk jaar een keuring.

Die bepalingen lijken nu achterhaald. Kooij: „Alle onderzoek wijst er op dat ADHD-medicijnen de rijgeschiktheid verbeteren tot het niveau van een gemiddelde automobilist. Het is raar dat gebruikers van deze medicijnen extra gekeurd en getest worden.” Kooij bereidt met andere psychiaters van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie een wetenschappelijk onderbouwd advies voor over ADHD-medicijnen en rijgeschiktheid, dat ze later dit voorjaar aan het CBR aanbieden. ADHD-belangenvereniging Impuls zegt bij het ministerie van Infrastructuur te zullen aandringen op de wijziging van de bepalingen voor ADHD’ers, mocht het advies van de psychiaters niet volstaan, aldus Julie Houben, hoofdredacteur van verenigingsblad Impulsief.

Desgevraagd zegt ADHD’er Mark dat hij heeft overwogen te liegen over zijn medicijngebruik. Verzwijgen tegenover het CBR dat hij Ritalin slikt, om zo sneller zijn rijbewijs te halen. „Dat heb ik toch maar niet gedaan, want als het uitkomt krijg je problemen.” Liegen is wel goedkoper dan de waarheid spreken: de keuring kostte hem 190 euro. Voor de rijtest betaalde hij 60 euro, het tarief van anderhalf lesuur. Verzekeringsmaatschappijen dekken de kosten niet. Mark zegt „een paar” ADHD’ers te kennen die liegen over hun aandoening. Ook psychiater Willem Wenniger, die voor het CBR patiënten met ADHD keurt, „weet zeker” dat verzwijgen van medicijngebruik voorkomt. Wenniger: „Men ontkent dan op de Eigen Verklaring medicijnen te slikken die de rijgeschiktheid beïnvloeden.” Wenniger raadt het de ADHD’ers altijd af vanwege het risico op problemen met verzekeraars. Om die reden ondervangen sommige ADHD’ers hun leugen door tijdens het rij-examen geen Ritalin te slikken, zodat ze niet aansprakelijk kunnen worden gesteld bij een ongeluk. Maar dan zitten ze wel zonder Ritalin achter het stuur. ADHD’ers zonder medicatie kunnen minder goed anticiperen, raken sneller afgeleid en missen overzicht, aldus psychiater Kooij.

Het CBR wil niet inhoudelijk reageren. „Wij voeren de regelingen uit op basis van de adviezen van deskundigen”, aldus een woordvoerder. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu zegt dat de keuring van Ritalingebruikers nodig is: „Dat je Ritalin slikt betekent niet dat je ook echt ADHD hebt. Soms gebruikt men het middel voor andere aandoeningen.” Wordt dat niet ondervangen door de toelichting van de arts die de gebruiker moet toevoegen aan de Eigen Verklaring? „Die toelichting moet altijd gecontroleerd worden”, aldus een woordvoerder van het ministerie. „Bovendien: het is niet gezegd dat een ADHD’er die Ritalin gebruikt altijd in staat is auto te rijden.”