Voor Japanse kranten is er geen 'ramp' Er zijn wel 'problemen'

China-correspondent Oscar Garschagen verslaat vanuit Tokio de rampspoed in Japan. Japanse media berichten veel ingetogener dan westerse media, valt hem op. „De feiten zijn al pijnlijk genoeg.”

A news crew films the destruction caused by a tsunami in Minamisanriku, Miyagi Prefecture, in northern Japan after the magnitude 8.9 earthquake struck the area, March 13, 2011. REUTERS/Kyodo (JAPAN - Tags: DISASTER ENVIRONMENT MEDIA) FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. IT IS DISTRIBUTED, EXACTLY AS RECEIVED BY REUTERS, AS A SERVICE TO CLIENTS. JAPAN OUT. NO COMMERCIAL OR EDITORIAL SALES IN JAPAN. YES
A news crew films the destruction caused by a tsunami in Minamisanriku, Miyagi Prefecture, in northern Japan after the magnitude 8.9 earthquake struck the area, March 13, 2011. REUTERS/Kyodo (JAPAN - Tags: DISASTER ENVIRONMENT MEDIA) FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. IT IS DISTRIBUTED, EXACTLY AS RECEIVED BY REUTERS, AS A SERVICE TO CLIENTS. JAPAN OUT. NO COMMERCIAL OR EDITORIAL SALES IN JAPAN. YES REUTERS

‘Nucleaire ramp dreigt in Japan’, ‘Tsjernobyl in Japan?’, ‘Get out of Tokyo NOW’. Deze apocalytische koppen en teksten over de „nucleaire crisis” in de westerse media steken scherp af bij de koele, feitelijke berichtgeving in de Japanse kranten en tv-journaals. ‘Schade aan reactorvat 3’, kopte de grootste krant van Japan Yomiuri Shimbun. ‘Technici Tepco werken aan herstel elektriciteit’, meldde zaterdag de Ashahi Shimbun zakelijk.

Voor Ashi Shiomaki, een van de drie chefs van de buitenlandredactie van Yomiuri Shimbun, is het verschil in aanpak, beeldvorming en vooral toonzetting tussen de westerse en de Japanse media makkelijk te verklaren. „Een aardbeving, een tsunami, een kerncentrale in problemen, allemaal zeer ernstig, maar Japanse journalisten zijn er in het diepst van hun hart van overtuigd dat het weer goed komt”, zegt de voormalige Midden-Oostencorrespondent (tot en met de Israëlisch-Iraanse zomeroorlog van 2006) van het centrum-rechtse dagblad, dat twee maal per dag verschijnt. Daarnaast produceert de krant drie (sport-)tabloids, een Engelstalige editie en een tweetalige, zeer informatieve website. De krant sponsort voetbal en honkbal en heeft een belangrijke literaire prijs ingesteld.

Yomiuri Shimbun is met een oplage van 14 miljoen de grootste krant ter wereld en heeft een staf van 2.500 journalisten en nog eens 150 voor de verschillende websites, de Engelse papieren en internetedities, de liveblogs. De krant zette groot materieel in: verslaggevers, fotografen, bloggers en videocameramensen werden op vrijdag met helikopters naar Sendai en andere locaties gebracht. Meervoudige rampen op verschillende plaatsen vormden voor deze krant een logistieke uitdaging omdat de drukkerijen in Tokio last hadden van de elektriciteitsstoringen en de vrachtwagens geen diesel om de kranten naar het getroffen noordoosten vervoerd te krijgen.

„Wij denken ook dat het niet in het belang van ons land en onze lezers is om meer problemen te maken dan we al hebben. Dat verwachten onze lezers ook niet van ons, de feiten zijn al pijnlijk genoeg”, zegt hij in een koffieshop vlakbij het hoofdkantoor in Tokio-Otemachi. Waar westerse media het accent leggen op het falen van de overheid en het elektriciteitsbedrijf, leggen de Japanse media in het algemeen een zwaarder accent op de pogingen „de problemen” (commentaar in Yomiuri) de baas te worden.

Kritiek op de overheid die wordt geleid door premier Kan schuwt de conservatieve krant niet, maar de toon is beleefd, voorzichtig en aanmoedigend. Rechtstreekse aanvallen op Kan die als premier aanzienlijk minder machtig is dan zijn collega’s in Engeland of Frankrijk blijven uit. Tepco moet het wel ontgelden in de commentaren. Youmiuri onthulde dat het elektriciteitsbedrijf tot vlak voor de crisis veiligheidsrapporten over Fukushima Dai’ichi vervalst blijkt te hebben. „Wij zien het als onze taak onze lezers zo feitelijk mogelijk te informeren, sommige westerse media politiseren het verhaal. Wij gaan ervan uit dat de overheid en het bedrijf hun uiterste best zullen doen tot het tegendeel is gebleken. Sommige westerse media gaan daar al meteen vanuit”, analyseert de Yomiuri-chefredacteur.

De kloof in perceptie leidde ertoe dat tienduizenden buitenlandse werknemers en hun families vorige week overhaast Tokio verlieten. Velen reisden naar het zuidelijke Osaka, Hongkong, Shanghai of keerden terug naar de VS en Europa. Een exodus die in de metropool door Japanners zoals Ashi Shiomaki met verbazing gadegeslagen werd.

Japanse media maken vaak gemene zaak met de overheid en belangengroepen in het bedrijfsleven. Het systeem van besloten persclubs, de zogeheten ‘Kisha’ van journalisten die nauwe banden onderhouden met overheid en bedrijven, leidde er de afgelopen week toe dat buitenlandse journalisten werden geweerd van de persconferenties van Tepco en de regering.

Japanse journalisten hebben bovendien meer vertrouwen in experts dan westerse journalisten, constateerde de Yomiuri-redacteur. „Ik zag zowel op CNN als op Fox Amerikaanse deskundigen vertellen dat de radioactieve straling in Tokio en ook dichter bij de centrale weliswaar tot meetbare waardes waren gestegen, maar geen rechtstreekse en onmiddellijke bedreiging vormde voor de gezondheid. Vervolgens draaiden de presentatoren zich om naar de camera en begonnen ze te speculeren over een meltdown en stelden Fukushima al op één lijn met Tsjernobyl. Wij respecteren de experts misschien te veel, maar sommige westerse media doen dat weer helemaal niet.”

Meerdere malen gebruikt Ashi Shiomaki het Japanse begrip jishuku. Dat kan vertaald worden met ‘zelfbeheersing’ of ‘ingetogenheid’. Voor de dagbladen vertaalde zich dat in een zakelijke, genuanceerde aanpak, ook in de fotografie en de infografieken. Het sterren en shownieuws werd tot afgelopen weekend summier gebracht. ‘Jishuku’ werd op de zes nationale tv-zenders in de praktijk gebracht door de programmering minder frivool te maken.

Spelletjesshows, rampenfilms en sportuitzendingen werden de eerste dagen vervangen door berichtgeving over aardbeving, tsunami en radiologische crisis. Daar kwam zaterdagavond verandering in. De golf- en honkbalwedstrijden van het weekend werden integraal uitgezonden, de spelletjesprogramma’s hervatten hun schema’s, net als de kookprogramma’s. Voor de evacués uit de gebieden dichtbij de kerncentrale, die worden opgevangen in de Saitama Super Arena ten noorden van Tokio, was dat een opluchting. „Er is hier niets te doen behalve tv-kijken. Gelukkig voor de kinderen zijn de tekenfilms weer te zien en wij hoeven het honkbal niet te missen”, zei zaterdag meneer Ishii, een gemeenteraadslid uit Fukushima, die met zijn familie de stad was ontvlucht uit voorzorg. Grote kans dat hij gisteren keek naar de Yomiuri Giants.