Tien jaar na de ruimingen, en nog niets geleerd

Tien jaar na de uitbraak van mond- en klauwzeer, die werd bestreden met massale ruimingen, is er nog niets veranderd. Laat de EU van dit beleid terugkomen, betoogt Henk Jan Ormel.

De mond- en klauwzeercrisis (MKZ) brak precies tien jaar geleden uit in Nederland. In totaal werden 270.222 dieren geruimd om de uitbraak te stoppen. Deze crisis is met die ruimingen bedwongen, maar elke dag kan dit drama zich herhalen!

We zijn nu tien jaar verder. Het gevoel van urgentie om de bestrijding van besmettelijke dierziekten te veranderen, ebt geleidelijk weg, terwijl het dilemma over vaccinatie nog altijd niet is opgelost.

Wanneer gaan we preventief vaccineren, tegen welke dierziekten, welke diersoorten en wat zijn de gevolgen? We vaccineren onze dieren volop tegen dierziekten als pinkengriep, longworm, vlekziekte en colidiarree. Waarom dan niet tegen MKZ? Deze essentiële vragen worden in de Europese Unie niet eensluidend beantwoord.

MKZ morrelt aan de poorten van de EU en is vlakbij. Jaarlijks worden oefeningen gehouden waarin uitbraken worden gesimuleerd. De overheid is alert. Boeren hebben verregaande hygiënemaatregelen doorgevoerd. Het lijkt er dus op dat we veel hebben geleerd en dat de ramp van 2001 zich niet zal herhalen. Helaas hebben we veel schijnzekerheden gecreëerd en zijn we onvoldoende voorbereid op een nieuwe uitbraak van mond- en klauwzeer.

Laten we eens veronderstellen dat het MKZ-virus, dat volop woedt in Turkije, of het virus dat in Zuid- Korea al heeft geleid tot het doden van 3 miljoen (!) dieren, opduikt in Frankrijk. Zal de EU dan vaccineren? Nee! Zal Nederland dan vaccineren? Er zal ongetwijfeld discussie ontstaan over de voor- en nadelen. Het resultaat zal zijn dat er niet of te laat zal worden gevaccineerd.

Wat doen we als mond- en klauwzeer uitbreekt in Nederland? Volgens het MKZ-draaiboek zullen de dieren op het getroffen bedrijf direct worden geruimd, komt er een algeheel vervoersverbod en zal de eerste drie dagen niet worden gevaccineerd. Daarna komt er een vaccinatieplan, dat eerst ter goedkeuring moet worden voorgelegd aan de Europese Commissie. Er zal ongetwijfeld worden gevaccineerd in een ruim gebied rondom de uitbraak, maar waarom niet in heel Nederland? Waarschijnlijk ontstaat dan een discussie, maar die discussie kan beter eerder worden gevoerd, voordat het virus er is. Vaccinatie is primair een preventieve actie om gezonde dieren te beschermen en wordt nu te laat en te selectief ingezet.

In EU-verband is het nog steeds mogelijk om producten van gevaccineerde dieren te weigeren. Bij gevaccineerde dieren is absoluut geen sprake van risico’s voor de volksgezondheid. De melk of het vlees van gevaccineerde dieren smaken er niet minder om. Het risico van verspreiding van het virus is na vaccinatie verwaarloosbaar klein.

Dierziektebeleid leidt tot handelspolitieke afwegingen binnen de interne Europese markt. Het kan aantrekkelijk zijn voor de overige lidstaten als een lidstaat niet kan exporteren vanwege de uitbraak van een dierziekte. Het is onverteerbaar dat over vaccinatie van dieren in EU-verband nog steeds geen afspraken te maken zijn.

We hebben van de vorige MKZ-uitbraak kunnen leren dat een uitbraak in een land waarmee we intensieve handelscontacten hebben, vrijwel niet is tegen te houden. MKZ was 19 februari 2001 al ontdekt in Groot-Brittannië. Vanaf dat moment zijn preventieve maatregelen genomen, vervoersverboden afgekondigd en ruimingen uitgevoerd in Nederland. Toch landde het virus op 21 maart ook in ons land. Dit scenario zal zich herhalen als wij niet preventief vaccineren.

Nederland moet volop inzetten op Europese besluitvorming over het opheffen van handelsbeperkingen voor producten van gevaccineerde dieren. Ook moeten we nu al in nationaal verband besluiten dat we zullen vaccineren als mond- en klauwzeer uitbreekt in eigen land of in landen waarmee we intensieve handelscontacten hebben. Boerenorganisaties als LTO, NMV en NVV moeten inzien dat het doden van gevaccineerde dieren vanuit economische motieven maatschappelijk niet meer zal worden geaccepteerd.

Tien jaar lang zijn we door het oog van de naald gekropen. Mond- en klauwzeer zal terugkomen. We weten alleen niet wanneer. Daarom moeten we zo snel mogelijk af van het non-vaccinatiebeleid.

Henk Jan Ormel is Tweede Kamerlid voor het CDA.