Met Nietzsche de steile afgrond in

Technicus pur sang, vaak geblesseerd, controversiële uitspraken. De Kroatische skiër Ivica Kostelic (31) is alles behalve conventioneel. Dit weekeinde won hij de algemene wereldbeker.

Ivica Kostelic of Croatia celebrates his men's overall World Cup tittle after the season's last race at the Alpine Skiing World Cup Finals in Lenzerheide March 19, 2011 REUTERS/Christian Hartmann (SWITZERLAND - Tags: SPORT SKIING)
Ivica Kostelic of Croatia celebrates his men's overall World Cup tittle after the season's last race at the Alpine Skiing World Cup Finals in Lenzerheide March 19, 2011 REUTERS/Christian Hartmann (SWITZERLAND - Tags: SPORT SKIING) REUTERS

Geen bravere sport dan skiën. Toch? Een mens op twee latten in gevecht met zichzelf en met de klok. Heel elementair. Maar de onschuld verdwijnt zodra een skiër, zoals de Kroaat Ivica Kostelic, wat van zijn politieke opvattingen prijsgeeft en daarin minimaal een beetje begrip voor het nazisme ventileert. Dan heeft hij met gif gestrooid.

Dat was in 2003. Na de verontwaardiging en Kostelic’ excuses bleven zijn denkbeelden voortaan buiten de publiciteit. Sindsdien gaan interviews met hem vooral over skiën en zijn familie. En de laatste weken vooral over zijn grootste succes: het winnen van Der Kugel, de kristallen bol voor de algemene wereldbeker. Grotere eer kan een alpineskiër niet ten deel vallen. Kostelic mag zich nu de beste allrounder van het gisteren afgesloten seizoen noemen.

Eindelijk, op 31-jarige leeftijd, herhaalde Kostelic het kunstje dat zijn inmiddels gestopte jongere zus Janica drie keer eerder bij de vrouwen had opgevoerd.

Maar even terug naar dat ‘akkefietje’ in 2003. Kostelic werd dat jaar geïnterviewd door het Kroatische weekblad Nacional en daarin kwam zijn afkeer van het communisme ter sprake. Een weerzin die hem van huis uit was meegegeven en die was ontstaan in de periode dat Kroatië deel uitmaakte van de communistische republiek Joegoslavië. Kostelic maakte in het interview een vergelijking met de toenmalige Sovjet-Unie en zei Adolf Hitlers nazisme een gezonder systeem te vinden dan Josef Stalins communisme.

Zijn tweede ‘uitglijder’, want een jaar eerder had Kostelic een onverwachte overwinning in het Sloveense Kranjska Gora verklaard met de uitspraak dat hij „zo scherp was als een Duitse soldaat op 22 juni 1941”. Een verwijzing naar de dag waarop nazi-Duitsland onder de naam operatie Barbarossa in de Tweede Wereldoorlog de grote aanval op het Rode Leger van de Sovjet-Unie inzette.

Hoewel Kostelic zich uitgebreid heeft verontschuldigd voor zijn omstreden uitlatingen, was hij furieus op Nacional. De skiër zou de vergelijking tussen Hitler en Stalin onder de roos hebben verteld en was onaangenaam verrast dat zijn uitspraken later uitlekten. Bovendien waren de teksten volgens hem uit hun context gehaald.

Hoe verderfelijk misschien ook, zijn uitspraken passen wel in het beeld van Kostelic als intelligente sportman die nadenkt over levensvraagstukken. De Kroaat mag bijvoorbeeld graag een boom opzetten over de denkbeelden van Friedrich Nietzsche. De negentiende-eeuwse Duitse filosoof, die hij typeert als „gek, maar groots”, inspireert hem ook als skiër. Als hij aan de start van een steile afdaling staat, probeert Kostelic zijn angst weg te nemen door Nietzsche’s volgende uitspraak in herinnering te roepen: ‘Wanneer je te lang naar de afgrond kijkt, begint de afgrond naar jou te kijken.’

Tegen Nacional zei hij eens Nietzsche’s opvatting te delen dat een overtuiging je ook gevangen kan houden. Kostelic: „Nietzsche zegt: ‘Zonder overtuiging zouden we het allemaal over alles eens zijn, en er zou geen oorlog uitbreken.’ Maar dat is de contradictie bij hem. Ik respecteer juist mensen die ergens voor staan, die in iets geloven, zelfs als het verkeerd is.”

Nee, Kostelic is allerminst conventioneel. Komt voornamelijk door zijn achtergrond. Hij groeide op in een dorp onder de rook van Zagreb en bracht veel tijd door in de natuur. En de vakanties spendeert Kostelic bij voorkeur op een eiland vier kilometer uit de Kroatische kust met één waterbron maar geen stroom. Hij houdt van de eenvoud van het leven.

De natuur brengt hem ook tot rust als hij tussen twee runs bij de slalomonderdelen de tijd moet doden. Bij voorkeur trekt hij zich dan terug op een stil plekje op de berg, het liefst tussen bomen. Hij laat dan de stilte op zich inwerken. Op die momenten van overdenking houdt hij zich voor dat een skirace niet belangrijk is in het leven, maar dat de skiër de race belangrijk heeft gemaakt. Kostelic komt in zo’n omgeving volledig tot rust. Om vervolgens mentaal gesterkt aan de start van de tweede run te komen.

Zijn sportieve ambities zijn Kostelic bijgebracht door vader Ante. Of zijn ze erin geramd? Wie zal het zeggen. Feit is dat zijn inmiddels 72-jarige vader Kostelic’ voorbeeld, inspirator en trainer is. Het is geen gewaagde stelling om vader Ante mede bepalend voor het succes van zijn zoon te noemen.

Pa nam zijn twee kinderen Ivica en Janica al op jonge leeftijd mee de bergen in, omdat hij hun talent voor skiën vroeg herkende. Met de plichtsbetrachting die hem als voormalig handballer, zwemmer en waterpoloër was bijgebracht joeg vader Ante zijn kinderen de skipiste op. Ook als de liften waren uitgezet. Dan kon het gebeuren dat Ivica en zijn zus te voet de berg werden opgestuurd. Doorgeschoten kadaverdiscipline? Dat viel wel mee, vond Ivica Kostelic. Hij liep niet met tegenzin naar boven en beschouwde het bovendien als een goede training.

Het waren destijds moeilijke tijden voor het gezin Kostelic, dat met weinig geld moest zien rond te komen. De keus was vaak: een hotel of een skipas? Natuurlijk werd altijd voor de skipas gekozen, met als gevolg dat de nachten afwisselend in de auto of een tent werden doorgebracht. Nee, leer Kostelic ontberingen kennen.

Tegen die achtergrond is het evident dat Kostelic intens geniet van zijn grootste succes: het winnen van de algemene wereldbeker. Maar ook wegens de tegenslagen die hij op weg naar Der Kugel moest overwinnen. Kostelic bouwde een medisch dossier op dat omvangrijker is dan zijn erelijst.

Er was steeds wel wat met de man die door zijn concurrenten als de technisch begaafdste skiër van het circuit wordt gezien. Kostelic is maar liefst acht keer aan zijn rechterknie geopereerd. De laatste keer eind december toen hij zich blesseerde in Val d’Isère en bij een operatie in Bazel een stuk van zijn meniscus moest worden weggehaald. Een kijkoperatie en twee herstelweken later skiede Kostelic weer als nooit tevoren.

Zijn eindzege in het klassement om de algemene wereldbeker heeft Kostelic bijna innerlijke rust gebracht. Nog niet helemaal, omdat de Kroaat, net als zijn zus, olympisch kampioen wil worden. Dat moet dan over drie jaar in het Russische Sotsji gebeuren. Het lijkt uitgesloten dat Ivica de vier gouden medailles van Janica zal evenaren; daarvoor is hij niet specialistisch genoeg op vier disciplines. Maar Kostelic is met één olympische titel al tevreden.