Max Weber in Tibet

Religie heeft in seculier Nederland een slechte naam. Gevraagd naar de negatieve kanten van religie noemen niet-gelovigen steevast fanatisme, sektarisme, discriminatie van vrouwen en homo’s. Op het verzoek ‘noem eens een positieve kant van religie’ blijft het vaak stil. Religie kan niet deugen.

Toch zien wetenschappers die zichzelf als niet-gelovigen beschouwen ook heilzame effecten van religiositeit. De Duitse socioloog Max Weber schreef in 1905 een invloedrijk essay: Die Protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus. Daarin betoogde hij dat de protestantse Reformatie een stelsel van waarden ontwikkelde – hij noemde het innerweltliche Askese - dat een belangrijke bijdrage zou leveren aan de ontwikkeling van het moderne kapitalisme. Hij doelde op een sterk arbeidsethos; een concentratie op de toekomst die zou blijken uit spaarzin en belangstelling voor onderwijs. Protestanten wilden immers de bijbel kunnen lezen.

De onder biologen populaire stelling dat religie geen enkel evolutionair doel dient, wordt bestreden door de Amerikaanse psycholoog Jesse Bering, die zichzelf een ‘genuanceerde atheïst’ noemt. ,,De illusie van een morele God”, zegt hij ,,heeft bijgedragen tot het succes van de menselijke soort. Toen onze voorouders gingen geloven dat er een bovennatuurlijke instantie naar hen keek en hen beoordeelde, gingen ze zich gedragen op een manier die hun reputatie beschermde, wat hen hielp bij het doorgeven van hun genen”.

Zij krijgen bijval uit onverwachte hoek. De Chinese ontwikkelingseconoom Qin Tu onderzocht in Tibetaanse dorpen hoeveel tijd herders besteden aan hun religie en wat hun inkomen is. Herders die regelmatig een tempel bezoeken, stelde hij vast, halen een hoger inkomen dan herders die minder vaak bidden (China Economic Review, 22/2011). Boeddhisten geloven in reïncarnatie en dat geloof in een volgend leven, schrijft Tu, heeft een gunstige invloed op arbeidsethos en besparingen. Bovendien levert tempelbezoek sociale contacten en daarmee marktinformatie op, en die zijn goed voor de business.

Max Weber leeft, en hij woont in Tibet.

Dirk Vlasblom