Liever een pittoreske lantaarnpaal

Waar winden stedelingen zich over op? In Amsterdam-Zuid strijden bewoners voor het behoud van de klassieke lantaarnpalen in hun buurt. „Een prachtpaal.”

Amsterdam 14-3-2011 Moderne opvolger Ritter-lantaarn Foto NRC H'Blad Maurice Boyer
Amsterdam 14-3-2011 Moderne opvolger Ritter-lantaarn Foto NRC H'Blad Maurice Boyer

Ze hebben al champagne gedronken in Amsterdam-Zuid. De „pittoreske” en „intieme” lantaarnpalen in een groot aantal buurten blijven staan en worden voorlopig niet vervangen door modernistische, strakke palen.

Voorlopig, dat is tot 2013. Dan moet extra geld zijn gevonden voor behoud van de huidige lantaarnpalen.

„Het is een prachtpaal”, zegt actievoerder en buurtbewoner Henk Eggens over de zogenoemde Ritterlantaarn. „Oud en klassiek. Past helemaal bij de buurt. Stel je voor dat er straks zo’n moderne paal komt te staan. Een vlag op een modderschuit. Alsof mijn vrouw op klompen gaat lopen.”

De afgelopen maanden hebben bewoners van enkele buurten in Amsterdam-Zuid fel gestreden tegen het plan om tweeduizend roodbruine, rijkgeornamenteerde Ritters te vervangen door strakke, grijze Holbein-lantaarnpalen. Die zouden volgens de gemeente beter passen bij de stijl van de Amsterdamse School, waarin de buurten rondom de grachtengordel in de jaren 1920-1940 zijn gebouwd.

Een grote misvatting, stelt buurtbewoner en kunsthistoricus Harry Rijpkema. De Holbein is een paal die je volgens hem overal in de naoorlogse wijken kunt vinden. „Elke leek kan zo zien dat het beslist geen Amsterdamse School is. Vooral oudere buurtbewoners hebben een emotionele band met de Ritterlantaarns. In hun jonge jaren zijn ze er niet zelden ingeklommen. Ze hebben altijd in de buurt gestaan en hebben een vertrouwd karakter, niet te vergelijken met de moderne Holbein.”

Maar Joep Blaas, wethouder in Zuid (D66), wil van de Ritters af. Ze zijn, schreef hij de stadsdeelraad, „aan het eind van hun levensduur”. Dat zou onder meer blijken uit de vele storingen. Bovendien heeft het stadsdeel afspraken gemaakt met de gemeente. Die wil de oude palen herplaatsen in de 19de-eeuws buurten.

Duizend steunbetuigingen hebben de actievoerders de afgelopen maanden binnengehaald, opdat Zuid het plan herziet. Dat zou het staddeel echter een kwart miljoen euro kosten, want er moeten bijvoorbeeld nieuwe armaturen worden gekocht. „In de huidige tijd van bezuinigingen” noemde Blaas dat „niet verantwoord”.

Maar de actievoerders vonden elders wél gehoor. Eric Wiebes, wethouder van de gemeente Amsterdam (VVD) vond het initiatief sympathiek. Als inwoner van Den Haag had hij al eens met succes gestreden voor behoud van een fraaie lantaarnpaal in zijn buurt. Hij kon zich de liefde voor de Ritter goed voorstellen. Onder meer op zijn suggestie besloot een raadscommissie onlangs de vervanging van tweeduizend van die lantaarns tot 2013 uit te stellen. Of dat afstel betekent, is nog onduidelijk. Want hoe dan ook, veel lantaarns moeten worden vervangen, en dat kost geld. De fractie van D66 heeft inmiddels voorgesteld hiervoor een fonds van 2 miljoen euro te vormen. De gemeenteraad buigt zich daar binnenkort over.

Met enige moeite zijn ook wel voorstanders van Holbeinpalen in Zuid te vinden. Bewoner en kunsthistoricus Anne Ruth Meijer was „aangenaam verrast” toen enkele maanden geleden de eerste Ritters in haar buurt werden vervangen. Dat was trouwens ook het moment waarop de actievoerders werden opgeschrikt.

Meijer noemt de Holbein „een mooie, strakke, sculpturale en veilige paal”. De Ritterlantaarn is bijzonder slecht onderhouden, leert een rondgang in haar straat. Hij geeft ook slecht licht. „Een soort gelige kaars”, zegt Meijer. De ornamentiek met bloemen en wingerd staat haar evenmin aan, ook omdat zulke versieringen helemaal niet passen bij de stijl waarin de buurten zijn gebouwd. „De expressiviteit van de Amsterdamse School komt niet voort uit ornamentiek, maar uit de beeldhouwkundige vormgeving van de gevels.”

Alle reden om niet zo negatief te doen over de Holbein, aldus Anne Ruth Meijer. „Geef hem eens een kans.”