De NAVO is hard nodig

De VS, Groot-Brittannië en Frankrijk begonnen zaterdag met aanvallen op Libië.

De NAVO moet nu besluiten of ze zich bij de militaire interventie aansluit.

De raketaanvallen op Libië waren allang begonnen, maar bij de NAVO werd gisteravond nog vergaderd over plannen voor zulke aanvallen. Er was al een VN-Veiligheidsresolutie en op een Libië-top, zaterdag in Parijs, was tot militaire acties besloten – maar de NAVO is er diep verdeeld over. De drie machtige NAVO-bondgenoten Frankrijk, de VS en Groot-Brittannië hadden de leiding genomen en de NAVO zelf, zeiden NAVO-functionarissen gisteravond, hinkte er achteraan.

Eerst had Frankrijk moeilijk gedaan over de NAVO-plannen voor een vliegverbod – volgens ingewijden omdat Frankrijk eerst zelf wilde schitteren. Daarna was het, maar veel serieuzer, Turkije. NAVO-secretaris-generaal Anders Fogh Rasmussen, die bekend staat als een stevige doorduwer, kreeg dat land urenlang niet zover dat het de plannen voor Libië wilde goedkeuren. Turkije was boos, zeiden diplomaten, omdat het afgelopen zaterdag niet was uitgenodigd voor de Libië-top in Frankrijk.

Turkije was al tegen militaire acties in Libië, maar vóór de bijeenkomst van zaterdag leek het er niet op dat het zich zou verzetten tegen de NAVO-plannen. Duitsland is ook tegen de raketaanvallen, maar blokkeert de plannen niet. Anders zou de NAVO niets kunnen doen: een beslissing kan alleen worden genomen als alle 28 lidstaten het ermee eens zijn. Dat betekent niet dat ze dan ook allemaal mee moeten doen aan de uitvoering van die plannen.

Maar de Franse president Sarkozy had premier Erdogan niet uitgenodigd op de Libië-bijeenkomst en de Griekse premier Papandreou wél. Daarna was Turkije opeens tegen de NAVO-plannen.

Een probleem voor sommige NAVO-lidstaten, met Turkije voorop, is ook dat de luchtaanvallen ‘feiten op de grond’ creëren: de manier waarop de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië een vliegverbod afdwingen komt niet overeen met het idee dat de NAVO erbij had. „Er zijn nu wel heel veel doelen op de grond”, zei een NAVO-functionaris.

Dat leidde ook in China en Rusland, die in de VN-Veiligheidsraad niet vóór ingrijpen waren geweest maar er niet tegen hadden gestemd, tot heftige reacties. Een woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken vroeg de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië om te stoppen met het „ongecontroleerde geweld” waar ook burgers het slachtoffer van werden. Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken liet weten de aanvallen te „betreuren”.

En zelfs de Arabische Liga, die vóór een vliegverbod was, vond gisteren dat de raketaanvallen veel verder gingen dan was afgesproken. Secretaris-generaal Amr Moussa zei dat „de bescherming van burgers” het doel was geweest. En niet: het doden van burgers. Moussa vond dat de Arabische Liga snel bij elkaar moest komen om erover te vergaderen.

Voor sommige NAVO-landen was dat aanleiding om te denken dat het bondgenootschap nu ook maar beter even kon wachten: de NAVO was zelf verdeeld, maar ook in de rest van de wereld waren er ernstige twijfels. Juist de vraag van de Arabische Liga om een vliegverbod boven Libië, vorige week, was belangrijk geweest bij de beslissing om aan te vallen – vooral voor de VS.

NAVO-functionarissen gaan ervan uit dat de coalitie van Frankrijk, de VS en Groot-Brittannië de NAVO hard nodig heeft, omdat de NAVO ‘commando- en controlecentra’ heeft. Tot nu toe werden er geen NAVO-faciliteiten of NAVO-personeel gebruikt voor de aanvallen, omdat het militaire bondgenootschap nog niet heeft besloten om mee te doen.

„Maar soms zijn mensen én van de NAVO én van hun eigen land”, zei een ambtenaar op het NAVO-hoofdkwartier. „Dan hebben ze dubbele petten op. Voor faciliteiten, zoals vliegvelden, geldt dat soms ook. Tot nu toe worden die uit naam van het land zelf gebruikt, niet uit naam van de NAVO.”

Vooral de VS zouden graag willen dat de NAVO, waarin zij de machtigste bondgenoot zijn, meedoet. Het was voor de Amerikanen nuttig om Frankrijk en Groot-Brittannië het initiatief te laten nemen bij de aanval op wéér een islamitisch land, maar NAVO-bronnen kunnen zich niet voorstellen dat de VS willen dat dat zo blijft. De VS drongen de afgelopen dagen op het NAVO-hoofdkwartier aan op haast met de plannen voor Libië: het afdwingen van een vliegverbod, een wapenembargo, humanitaire hulp. „Het lijkt misschien alsof het bij ons lang duurt”, zei een ambtenaar. „Maar zeg dat niet tegen onze militaire planners. Die zeggen dat ze dag en nacht doorwerken.”

In Brussel praatten de 28 NAVO-ambassadeurs er gisteren tot het eind van de middag over. Het overleg werd geschorst, omdat de Turkse ambassadeur meer tijd nodig had voor overleg met de regering in Ankara. Pas tegen middernacht werd er verder gepraat. Als de NAVO de plannen toch goedkeurt, moeten ze vandaag en morgen nog beslissen of die echt worden uitgevoerd. „Als we op woensdag zover zijn dat we kunnen beginnen”, zei een diplomaat op het hoofdkwartier gisteren, „dan lijkt me dat al heel wat”.

Reportage uit Benghazi: pagina 6