De gokmaffia weet vaak de voetbaluitslagen al

Maandag begint in Duitsland het proces tegen de hoofdverdachten in het grootste omkoopschandaal ooit in het Europese profvoetbal. Experts zeggen dat de corruptie in de sport inmiddels serieuze vormen aanneemt.

Zelden zal FC Utrecht-spits Ricky van Wolfswinkel zo eenvoudig hebben gescoord als afgelopen zomer tegen KF Tirana. Al in de achtste minuut van de thuiswedstrijd die Utrecht in de tweede voorronde van de Europa League speelde, trapte de Albanese keeper Ilion Lika de bal onhandig tegen de rug van Van Wolfswinkel aan: 1-0. Het was de opmaat voor een pak slaag van 4-0.

De coach van Tirana was woedend. Tegen Albanese journalisten brieste hij dat zijn spelers „massaal” op de wedstrijd hadden gewed. Zelfs in de catacomben van stadion de Galgenwaard had Sulejman Starova zijn spelers horen bellen met wedkantoren. „Die gesprekken gingen heel duidelijk over verliezen met een verschil van vier doelpunten.” Inmiddels is Starova minder stellig. Hij zegt in een telefonische reactie dat niet hij, maar juist zijn spelers de zaak niet vertrouwden. „Ze beschuldigden elkaar dat er expres was verloren.”

Expres of niet, bij buitenlandse wedkantoren werd ongewoon veel geld op de uitslag ingezet. „Het was duidelijk dat de spelers met vier doelpunten verschil moesten verliezen”, bevestigt een internationale gokexpert. Hij kiest zijn woorden nog voorzichtig: Op de gokmarkt was er „een onnatuurlijk groot vertrouwen in een uitslag van ten minste 4-0”.

FC Utrecht zegt niets vreemds te hebben gemerkt, niet op het veld of in de catacomben. „Wij waren gewoon veel sterker en hebben daardoor ruim van die Albanezen gewonnen”, blikt trainer Ton du Chatinier terug. De Europese voetbalbond UEFA, verantwoordelijk voor de organisatie van de wedstrijd, wil in het geheel niet reageren.

Of er inderdaad ‘voorkennis’ bij de Albanezen bestond, zal waarschijnlijk nooit worden aangetoond. Zeker is dat KF Tirana al voor het duel een slechte naam had. Een jaar eerder speelde de Albanese ploeg in de tweede kwalificatieronde voor de Champions League een uitwedstrijd in Noorwegen, tegen Stabaek IF. Ook toen werd het 4-0. De UEFA maakte een paar maanden later officieel bekend dat dat misschien geen onkunde was, maar doorgestoken kaart.

Het onderzoek naar Tirana loopt nog, maar de bewijsvoering is zeer lastig. Want hoe bewijs je dat een keeper expres over een bal heen is gedoken? Bij het manipuleren van voetbalwedstrijden is de pakkans klein en de potentiële winst groot.

Volgens vooraanstaande experts als de Canadese onderzoeksjournalist Declan Hill neemt de corruptie in het voetbal inmiddels serieuze vormen aan. Volgens Hill wordt het Europese profvoetbal, zeker op de Balkan, langzaam aangevreten door corruptie. Bulgarije, Kroatië, Turkije, Griekenland en de omringende landen zijn al gevallen, vertelt hij telefonisch. Hill schreef in 2008 zijn bekende boek The Fix over omkoping in het profvoetbal.

De voorrondes van Europese clubtoernooien als de Europa League en de Champions League zijn berucht, zegt de Canadees. „Clubs en spelers uit Albanië of Macedonië weten dat zij geen enkele kans hebben om de toernooien te winnen.” Een nederlaag van 4-0 in plaats van 2-0 maakt geen verschil, behalve als er geld is ingezet op de juiste score.

Hill heeft een angstbeeld. „In Azië hebben de kinderen hun geloof in de sport verloren, doordat daar in de profcompetities op grote schaal wordt gefraudeerd. De kinderen zien voetballen nu als verspilde moeite.”

Ook de Europese voetbalbond UEFA is gealarmeerd. De bond bestempelt jaarlijks zo’n tweehonderd wedstrijden als verdacht, meldt een woordvoerder. Niet blunderende keepers of makkelijk gegeven strafschoppen zijn reden tot verdenking, maar ongewoon grote gokinzetten bij voornamelijk Aziatische wedkantoren (zie inzet). Zelfs het Internationaal Olympisch Comité luidde deze maand de noodklok. De angst bestaat dat ook de Olympische Spelen worden geïnfiltreerd door de gokmaffia. Volgens IOC-voorzitter Jacques Rogge is „de geloofwaardigheid van sport in gevaar”.

Maandag begint in de Duitse stad Bochum het proces tegen de hoofdverdachten in het grootste omkoopschandaal dat ooit in het Europese voetbal is ontdekt. Onderzoek van de Duitse justitie heeft aangetoond dat de georganiseerde misdaad in heel Europa banden heeft met spelers, scheidsrechters en trainers. De manipulatie van voetbalwedstrijden levert miljoenenwinsten op, ook op lagere niveaus. Van jeugdwedstrijden tot duels in de Champions League.

Berlijn, najaar 2009. In de nacht van 18 op 19 november stoppen overvalwagens van de Duitse politie voor voetbalkroeg Café King in het westen van de stad. Ante Sapina, de Kroaat die in 2005 samen met de corrupte Duitse scheidsrechter Robert Hoyzer werd veroordeeld voor het ‘regelen’ van voetbalwedstrijden, wordt van zijn bed gelicht. Een dag later maakt de Duitse justitie bekend dat ze bijna een jaar lang een groot illegaal goksyndicaat in de gaten heeft gehouden. Meer dan tweehonderd betrokkenen zouden voetbalwedstrijden in heel Europa hebben gemanipuleerd.

Een jaar onderzoek heeft een lijst met 270 verdachte wedstrijden opgeleverd. Het gaat om wedstrijden in de lagere divisies van Duitsland, de Belgische Tweede Klasse en de tweede liga in Zwitserland. Maar ook om duels in de Oostenrijkse Bundesliga, de Turkse Süper Lig en de hoogste competities op de Balkan.

Tijdens het onderzoek blijkt dat de tentakels van de gokmaffia zich zelfs uitstrekken naar de prestigieuze Champions League. Volgens de Duitse justitie zou de wedstrijd tussen het Hongaarse Debrecen en Fiorentina uit Italië door het syndicaat zijn gemanipuleerd. Fiorentina won het duel op 20 oktober 2009 met 3-4. In de eerste helft werd zes keer gescoord: wie dat juist voorspelde, was spekkoper. Ook minstens twee wedstrijden in de Europa League staan als verdacht te boek.

Ante Sapina en zijn landgenoot Marijo Cvrtak worden gezien als de hoofdverdachten in het gokschandaal. Volgens openbaar aanklager Andreas Bachmann behoren zij tot de „Champions League” van de gokmaffia. Justitie denkt te kunnen bewijzen dat Sapina, Cvrtak en vier anderen 47 wedstrijden in heel Europa hebben gemanipuleerd, vooral op basis van afgeluisterde telefoongesprekken en belastende verklaringen van voetballers die door hen waren omgekocht. De zes verdachten zouden voor minstens een half miljoen euro steekpenningen hebben betaald aan voetballers, scheidsrechters en trainers. Bij Aziatische wedkantoren zetten zij vervolgens tienduizenden euro’s in op de vooraf bepaalde uitslagen. Justitie schat de inzetten in deze zaak op 32 miljoen euro, de winst op 3,5 miljoen.

Volgens gokexpert Declan Hill is de bende van Sapina en Cvrtak een van de grotere in Europa. „Maar er zijn er nog een dozijn andere”, waarschuwt hij. Hoewel de verdachten in Bochum niet zijn aangeklaagd voor het beïnvloeden van Nederlandse wedstrijden, benadrukt Hill dat de bende in Duitsland en België actief was. Er staat geen groot hek om Nederland, wil hij maar zeggen.

Vier vermeende handlangers van Sapina staan al sinds vorig jaar terecht. Hij werd in dat proces gehoord als getuige en klapte onverwacht uit de school. De ‘Navigator’, zoals de bijnaam van de Kroaat in de gokwereld luidt, vertelde over zijn puntensysteem: Als hij vijf sterren aan een voetbalwedstrijd had toegekend, waren er minstens twee spelers omgekocht. Hijzelf zette dan grof in: minimaal 300.000 euro. Sapina uitte zware beschuldigingen tegen de inmiddels levenslang geschorste scheidsrechter Novo Panic uit Bosnië. In ruil voor 40.000 euro zou Panic er voor hebben gezorgd dat in de WK-kwalificatiewedstrijd tussen Liechtenstein en Finland de twee doelpunten in de tweede helft zouden zijn gescoord. Het duel in september 2009 eindigde in 1-1. Finland scoorde uit een dubieuze penalty. „Iedereen kon zien dat dat geen strafschop was”, verklaarde Sapina in de rechtszaal.

De strijd tegen de gokmaffia wordt deels vanuit Londen gevoerd, door analisten die net zo goed voor een hedgefonds hadden kunnen werken. Op een vrijdagavond in het kantoor van het bedrijf Sportradar houden zij op drie monitoren tegelijk de inzetten op vrijwel alle profvoetbalwedstrijden in Europa in de gaten, onder meer voor de UEFA, wereldvoetbalbond FIFA en de Duitse voetbalbond DFB. De analisten speuren naar afwijkende patronen die kunnen wijzen op voorkennis.

Darren Small is hoofd van de afdeling. Af en toe ziet hij zulke massale gokinzetten op een bepaalde score voorbij komen, dat hij de uitslag van de wedstrijd vooraf met zekerheid durft te voorspellen. „Dat is verschrikkelijk”, zegt Small. „Want zo wordt de spanning van een voetbalwedstrijd afgepakt van de fans.”

In het kantoor hangt een whiteboard met namen van tientallen verdachte voetbalclubs aan de muur. Volgens Small worden in Europa jaarlijks ongeveer driehonderd wedstrijden gemanipuleerd. „Wel is dat maar 1 procent van de ongeveer 30.000 duels die jaarlijks door ons worden geanalyseerd.” Hij mag op last van de bonden geen namen van clubs of competities noemen.

Als de avondwedstrijden in Europa zijn begonnen scant analist Oscar (geen achternaam, om veiligheidsredenen) de winstquota en gokomzetten. Het is rustig vanavond. Maar dat is niet altijd zo. Oscar en zijn collega’s beschikken over een lijst van scheidsrechters, voetballers en trainers die telkens bij verdachte wedstrijden opduiken. De analist wijst op een keeper die „in Oost-Europa” speelt. „Als hij van club wisselt, reizen de hoge inzetten achter hem aan.” Inzetten op de tegenstanders van de keeper, welteverstaan.

Hoewel de omvang van de omkoping steeds duidelijker wordt, kunnen sommigen er maar moeilijk aan wennen dat in de stadions corruptie rondwaart. Theo Zwanziger, voorzitter van de Duitse voetbalbond, zei onlangs nog dat er „geen tastbaar bewijs” is van manipulatie van voetbalwedstrijden in Duitsland. De aanklager in Bochum reageerde geïrriteerd, en wees nog eens op de lange lijst met verdachte Duitse wedstrijden en de afgelegde bekentenissen.

Aan de andere kant legde de UEFA scheidsrechters levenslange schorsingen op nadat zij in het Duitse onderzoek opdoken. En de Nederlandse KNVB heeft als een van de weinige bonden in Europa een tiplijn (0800-8475456) geopend. „Omkoping gebeurt overal om ons heen”, zegt een woordvoerder. „Het zou naïef zijn om te denken dat het in Nederland onmogelijk is.’’