Wilders pareert kritiek op plan tijdelijke benoeming rechters

Foto Reuters

De scheiding der machten is niet absoluut, want de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht moeten elkaar controleren. Daartoe behoort ook het functioneren van een rechter. Levenslange benoeming staat controle daarop in de weg.

Dat betogen PVV-leider Geert Wilders en PVV-Kamerlid Lilian Helder (tevens oud-advocaat) vandaag op de opiniepagina van NRC Handelsblad. Zij willen dat rechters daarom maximaal voor vijf á zes jaar benoemd worden en niet voor het leven, zoals nu gebruikelijk. Daarvoor is een grondwetswijziging nodig.

Wilders en Helder overwegen een initiatiefwetsvoorstel in te dienen. Zij benadrukken dat hun voorstel niet betekent dat de regering rechters moet kunnen ontslaan. Het gaat hen uitsluitend om het afschaffen van de levenslange benoeming.

“De ambtstermijn zou van bepaalde duur moeten zijn en moeten eindigen van rechtswege – zonder ontslag, alleen door tijdsverloop. Na afloop van de termijn is plaats voor een evaluatie van de werkzaamheden van de desbetreffende rechter, als hij of zij in aanmerking wenst te komen voor herbenoeming.”

De politici geven niet aan wie de evaluatie zou moeten doen, maar Wilders heeft al wel ideeën over de toetsingscriteria. In het actualiteitenprogramma Uitgesproken WNL lichtte hij die op 16 februari in een interview met Joost Eerdmans toe. “Kijk of ze zwaar hebben gestraft. Hebben ze alleen maar taakstraffen uitgedeeld, laat ze dan bij de sociale dienst gaan werken of bij het RIAGG. Hebben ze stevige straffen uitgedeeld, dan komen ze voor herbenoeming in aanmerking.”

De Raad voor de Rechtspraak houdt een ander functieprofiel voor rechters aan. Enkele essentiële vaardigheden zijn volgens de Raad ‘knopen doorhakken’, ‘kritische oordeelvorming’ en ‘regievoering’. Onlangs tekende Wilders bezwaar aan tegen de benoeming van Ybo Burumu tot rechter bij de Hoge Raad, omdat de hoogleraar zich eerder negatief had uitgelaten over de PVV. Ook in de zaak tegen Wilders zelf is de neutraliteit van de rechters meermalen onderwerp van discussie geweest. Vorig jaar kwam het tot een wraking van de rechtbank Amsterdam.

Minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) ziet niets in het afschaffen van de levenslange benoeming. “Wij leven gelukkig in een land met de scheiding der machten”, zei hij op 18 februari in het interviewprogramma Pauw en Witteman. “Een onafhankelijke rechter, die gewoon voor het leven is benoemd, dat moet absoluut zo blijven.” Ook uit de hoek van de Nederlandse Orde van Advocaten kwam kritiek. “Als je dit doet, heb je de goede, oude trias politica helemaal aan gort gespeeld”, zei deken Jan Loorbach.

De term ‘onafhankelijkheid’ heeft betrekking op de verhouding tussen de rechter en de andere twee staatsmachten, de wetgever en de regering, doceren de PVV’ers in hun opiniestuk.

“Deze onafhankelijkheid bestaat uit twee onderdelen. Ten eerste de zakelijke onafhankelijkheid, ofwel de beslissingsvrijheid – de wetgever mag in een individuele zaak niet een bepaalde uitspraak afdwingen. Ten tweede de persoonlijke of de rechtspositionele onafhankelijkheid – de regering mag een rechter niet ontslaan. Die persoonlijke onafhankelijkheid is vastgelegd in artikel 117 van de Grondwet.”

Bovendien, schrijven Helder en Wilders, heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens al in de jaren zeventig bepaald dat een tijdelijke benoeming de onafhankelijkheid niet in de weg staat. Aanpassing van de arbeidsvoorwaarden is daarom op zijn plaats, aldus de politici. “Niet valt in te zien waarom iedere werknemer een functionerings- en beoordelingsgesprek heeft en de heren en dames van de rechterlijke macht hiervan gevrijwaard zouden moeten zijn.”

Ook rechters zijn mensen, besluiten Wilders en Helder. En mensen maken fouten. “Kijk maar naar de uitspraken in de zaak-Lucia de Berk en de zaak die bekend staat als de Schiedamse Parkmoord.”