‘Reactoren Fukushima Dai’ichi te oud en tsunami te hoog’

Een archieffoto van het bassin voor opslag van brandstofstaven in een van de reactoren van kerncentrale Fukushima Dai'ichi. In reactor vier is dit bassin oververhit en is men op zoek naar een methode om het water weer tot het gewenste niveau aan te vullen. Foto AFP / Jiji

Nucleair ingenieur Emilio Baglietto ziet geen gevaar in Tokio. Hij was er toevallig toen de aardbeving plaats had en is niet gevlucht, zoals veel buitenlanders in Tokio. De ramp met de kerncentrale Fukushima Dai’ichi boezemt de Italiaan, werkzaam in New York, geen angst in. “Er is geen risico in Tokio, ook al zou ik iedereen buiten Japan aanraden voorlopig even te wachten tot dit voorbij is alvorens naar Tokio af te reizen”, zegt Baglietto per telefoon vanuit Tokio.

Baglietto is op bekend terrein want hij haalde zijn PhD ooit aan het Tokyo Instute of Technology. Nu werkt hij in de VS voor een toeleverancier van de nucleaire industrie. “Het werk in kernreactoren is voor 90 procent het voorbereiden op problemen en ongelukken, zodat een reactor onder alle mogelijke omstandigheden op een goede manier kan worden uitgeschakeld, zodat een ongeluk als dit nooit voorkomt. We hadden nooit in deze situatie terecht mogen komen.”

Waarom had dit ongeluk dan wel plaats?
“Omdat ze waren voorbereid op een tsunami van vijf meter, maar een golf van tien meter kregen te verwerken. En omdat het veertig jaar oude reactoren van de eerste generatie zijn. Vlak naast Fukushima Dai’ichi ligt een tweede complex dat dezelfde tsunami had te verwerken maar daar zijn geen grote problemen. Die reactoren zijn van een volgende generatie. De reactoren van Fukushima Dai’ichi stonden sowieso op het punt om voor eeuwig te worden uitgeschakeld.”

Wat is het probleem bij Dai’ichi?
“Nadat de elektriciteit door de aardbeving uitviel namen dieselgeneratoren de koeling over. Die overleefden de tsunami echter niet. De brandstoftanks werden weggespoeld. Een tweede reservesysteem op batterijen hield het maar acht uur vol. In de tussentijd moest men met een nieuwe oplossing komen, maar door de enorme schade lukte dat niet op tijd. Moderne reactoren hebben koelsystemen die in nood zelfs zonder elektriciteit kunnen functioneren.”
“In de tussentijd was het waterniveau zo laag dat door de hitte waterstof ontstond. Tweede structurele probleem: de veiligheidsbehuizing rondom het reactorvat is zo klein dat de druk binnenin bij oververhitting al snel te hoog werd en men stoom moest laten ontsnappen. Daarbij kwam ook de waterstof vrij die explodeerde en het dak van het gebouw wegblies. Een moderne reactor heeft een grotere behuizing zodat er niet zo snel overdruk ontstaat en er meer tijd is om zo’n probleem op te lossen.”
“Nu hebben ze het laatste redmiddel gekozen: zeewater naar binnen pompen.”

De veiligheidsbehuizing van reactor 2 zou zijn beschadigd.
“Vanmorgen was er een waterstofexplosie. Waarschijnlijk in de veiligheidsbehuizing gezien het geluid en de drukmetingen. Zekerheid is er echter niet. Dat probleem moet wel worden opgelost, ook al is er nu geen gevaarlijke stralingsniveau bij die reactor.”

En de problemen met het bassin gebruikte brandstof in reactor 4?
“Bij reactor 4 was vandaag voor het eerst korte tijd straling van een gevaarlijk niveau: 400 millisievert. Als je daar 2 uur in blijft staan ben je goed ziek. Maar die straling was al snel terug op een normaal niveau en waarschijnlijk veroorzaakt door de brand.”
“Het punt bij reactor vier is dat ze moeten zorgen dat de staven gebruikte brandstof onder water blijven. Dan is er niets aan de hand.”

Welke reactor is het meest gevaarlijk?
“Reactor 4 heeft voor het hoogste stralingsniveau gezorgd, maar als ingenieur beschouw ik de beschadiging van de veiligheidsbehuizing van reactor 2 als de grootste nederlaag. Dat mag nooit plaats hebben.”
“Toch ben ik niet ongerust. Waarom niet? Omdat deze reactoren niet kunnen exploderen als Tsjernobyl. Ze kunnen geen grote hoeveelheden radioactief materiaal de lucht in smijten.”

Maar de beschadiging aan nummer 2?
“We hebben hier te maken met stoom met een laag niveau van radioactiviteit dat kan ontsnappen. Geen kern die de lucht in wordt gesmeten bij een explosie. Tsjernobyl en Fukushima zijn niet te vergelijken.”

Zijn er menselijke vergissingen in het spel geweest bij het verloop van dit ongeluk?
“Voor zover ik kan zien hebben de mensen in de centrale geen enkele fout gemaakt. Wie met een beschuldigende vinger wil wijzen moet zich richten op de ingenieurs die niet in staat waren om zich een tsunami van tien meter hoogte voor te stellen.”

Waarom was premier Naoto Kan vandaag dan woedend op TEPCO?
“Communicatie. Premier Kan moest via de televisie horen dat er vanmorgen vuur was in de centrale. TEPCO geeft geen continue stroom informatie, zoals data van radioactiviteit. Ze geven af en toe een persconferentie als het hun uitkomt.”

Elitaire arrogantie?
“Deels. Daarnaast denk ik dat ze gewoon overbelast zijn omdat ze al zoveel informatie aan zoveel verschillende instanties moeten geven. De kwaliteit van de informatie is wel goed. Ik geloof niet dat ze iets achter de hand houden, zoals in het verleden wel is gebeurd.”

Gaat er iemand dood aan de huidige stralingsniveaus? Of kunnen baby’s beschadigingen oplopen?
“Nee. Dit zijn niveaus die lager zijn dan wat je gezondheid kan beïnvloeden.”

Maar de 400 millisievert?
“Dat wel als je er langere tijd in staat. Maar dat duurde maar heel kort. Er zouden inmiddels wel negen werknemers van de centrale zijn verwijderd omdat ze al blootstelling een bepaalde maximale stralingsniveaus hadden bereikt maar daar weet ik geen details van.”

Wat is het ergst mogelijke scenario?
“Nogmaals 400 millisievert van een van de bassins.”

Zijn die bassins niet gevaarlijker dan dat?
“Ze zijn meer blootgesteld aan de buitenlucht dan de brandstof in de reactorvaten, maar zolang de bassins gevuld zijn met water en de brandstofstaven niet breken is er geen stralingsgevaar. In reactor 4 was er waarschijnlijk door watergebrek en oververhitting een staaf gebroken waardoor wat gas vrijkwam. Vandaar de korte stoot van radioactiviteit.”

Wat gebeurt er nu verder?
“Het gaat erom dat de waterniveaus goed zijn, de koeling in orde is en er geen radioactiviteit meer vrijkomt. Als de reactors eenmaal helemaal zijn uitgeschakeld zal men de hele regio op besmetting en straling onderzoeken. Ik denk alleen de nabije omtrek. In Tokio hadden we vandaag een stralingsnivea van 0,0002 millisievert. Dat is vier maal het normale niveau maar nog altijd lager dan de straling die iemand ondergaat bij een Röntgenfoto van de borstkas.”

Gaat dit ongeluk het debat over kernenergie fundamenteel veranderen?
“Zeker. En terecht. De keuze voor kernenergie moet altijd bewust worden gemaakt en op basis van een goed gefundeerd energiebeleid. Niet omdat iemand kernenergie ‘leuk’ vindt.”

    • Hans van der Lugt