Steunoperatie Portugal lijkt onvermijdelijk

De topconferentie van de eurozone van vandaag zal proberen met een langetermijnplan te komen om de schuldencrisis van de regio op te lossen. Portugal blijft een zorgenkindje. De regering van het land zegt geen hulp nodig te hebben. Vier vragen over de Portugese crisis:

1 Kan Portugal overleven zonder steun van de eurozone?

De regering lijkt een punt te hebben: Portugal moet in april en juni voor 10 miljard euro aan obligaties aflossen, wat waarschijnlijk niet genoeg is om het land in acute betalingsproblemen te brengen. Portugal is er onlangs in geslaagd nieuwe obligaties te slijten, en heeft de vraag gepeild van buitenlandse kopers als China.

Maar de rente op staatsobligaties blijft omhoogkruipen – de rente op de vijfjarige obligaties van Portugal is dit jaar met 1,8 procentpunt gestegen naar 7,7 procent. De hogere kredietkosten worden doorgegeven aan de banken en bedrijven van het land, waardoor de groei terugloopt en begrotingsaanpassingen steviger worden. Banken of staatsbedrijven kunnen in een liquiditeitscrisis komen. Omdat beleggers Portugal waarschijnlijk voorlopig geen lagere rente zullen bieden, is steun nodig.

2Kan de eurozone overleven zonder Portugese redding?

De leiders van de eurozonelidstaten zullen de top gebruiken om te proberen de markten ervan te overtuigen dat ze vooruitgang boeken met een langetermijnplan om de schuldencrisis op te lossen. Maar de situatie van Portugal is nijpend. Weliswaar vertegenwoordigt het land nog geen 2 procent van het bruto binnenlands product van de eurozone, maar het wordt gezien als het laatste bastion voordat Spanje met ernstige problemen te maken zal krijgen. Bovendien zijn de Portugese banken afhankelijk van financiering door de Europese Centrale Bank (ECB) – een situatie die niet oneindig lang kan worden volgehouden.

3Kunnen de EU en de ECB Portugal de steun opleggen?

Portugal dwingen een steunoperatie te aanvaarden en tegelijkertijd zware voorwaarden stellen aan de hulp lijkt misschien een onmogelijke taak voor Frankrijk en Duitsland. Maar de rente op Portugese staatsobligaties zal niet dalen totdat Lissabon het bod van zijn partners zal aanvaarden. Bovendien doet de ECB de boodschap uitgaan dat een steunoperatie noodzakelijk is om het land te helpen de pijnlijke hervormingen te ondergaan die het nodig heeft.

De eurozone kan ook een lagere rente voorstellen dan de forse rente die aan Ierland en Griekenland werd opgelegd. Daardoor zou het makkelijker worden de steun aan de Portugesen te verkopen.

4 Waar zouden de hervormingen uit moeten bestaan?

Portugal heeft te kampen met een chronisch zwakke groei. De begrotingsdiscipline die het land zal moeten betrachten – de staatsschuld zal volgend jaar boven de 90 procent uitkomen – zal de zaken er op de korte termijn alleen maar erger op maken: het bbp zal dit jaar naar verwachting met 1 procent krimpen. De economische prestaties van het land zijn sinds de invoering van de euro achtergebleven bij de rest van de EU. Weinig productieve, arbeidsintensieve sectoren als de textielindustrie zijn getroffen door de concurrentie van opkomende economieën.

De plannen voor de terugdringing van het Portugese tekort liggen op koers, hoewel het dit jaar nog steeds 5 procent zal bedragen. Duitsland en de ECB willen dat Portugal verder gaat met het verlagen van zijn arbeidskosten en ophoudt de lonen aan de inflatie aan te passen.

De maatregelen zijn pijnlijk voor de Portugese minderheidsregering, die ook in eigen land op weerstand stuit. De kans is groot dat een steunoperatie er zal komen. Of die kan worden aanvaard zonder politieke crisis in Lissabon is een andere zaak.

Neil Unmack en Pierre Briançon

Vertaling Menno Grootveld