'Joseph Roth was de ultieme hotelmens'

Arnon Grunberg en Joseph Roth Illustratie Ruben L. Oppenheimer
Arnon Grunberg en Joseph Roth Illustratie Ruben L. Oppenheimer

Van het ene hotel naar het andere. Dat had het levensmotto kunnen zijn van Joseph Roth. De Oostenrijks-Hongaarse schrijver (1894-1939) was de ultieme ‘hotelmens’, en publiceerde in 1924 zelfs een roman met de titel Hotel Savoy. Voor zijn 21ste-eeuwse collega Arnon Grunberg, die ruime ervaring heeft met hotels in alle uithoeken van de wereld, is hij om meer redenen een voorbeeld.

„Roth is de schrijver van een van mijn favoriete romans, Rebellie”, zegt Grunberg tijdens een Amsterdamse tussenstop op weg van Argentinië naar Kaapstad. „Het is een volmaakt verhaal over een soldaat die zonder benen terugkomt uit de oorlog en langzaam vermalen wordt door de staat. Die roman had ik geschreven willen hebben, maar wat me net zo sterk fascineert is de manier waarop Roth schreef en leefde. Hij publiceerde zijn romans als feuilletons in kranten, en slaagde er in om zowel scherp en meedogenloos als sentimenteel en melancholiek te zijn. En zelfs voor zijn alcoholisme heb ik sympathie, hoewel ik zelf geen alcoholist ben.”

Joseph Roths romans zijn gedrenkt in nostalgie naar de ‘goede oude tijd’ van de Donaumonarchie. Niet verwonderlijk want als ‘oostjood’ had hij het na de Eerste Wereldoorlog niet gemakkelijk . Als journalist in Wenen en Berlijn was hij getuige van de opkomst van het links- en rechts-extremisme. Nadat zijn boeken door de nazi’s op de brandstapel waren gegooid, vluchtte hij naar Frankrijk en Nederland.

„Roth was een buitenstaander”, zegt Grunberg. „Hij is niet in de Duitse literatuur te plaatsen; hij was – in de woorden van Elsschot-biograaf Vic van de Reijt – een absolute eenling, en met dat soort figuren voel ik me verwant. Natuurlijk, Roths Exil was afgedwongen, maar hij leek daarbij te floreren; anders dan zijn tijd- en landgenoot Stefan Zweig, die in Zuid-Amerika verkommerde.

„Roth heeft een bijzondere biografie, waarin me vooral zijn afkomst aanspreekt; niet het joodse, maar het midden-Europese. Een paar jaar geleden heb ik zijn geboorteplaats bezocht, het Galicische Brody, een verlopen stadje waar de verwoeste synagoges niet zijn opgebouwd omdat niemand wist wat ze ermee aanmoesten, en waar nog een kleine gedenksteen staat. Uiteindelijk heeft Roth zich in Parijs dood gedronken, dat is waar, maar hij heeft een mooi leven gehad en prachtige boeken geschreven.”

Wilhelm von Sternburg: Joseph Roth. Eine Biographie, Kiepenheuer & Witsch, 560 blz. € 25,- Arnon Grunbergs laatste roman is Huid en haar.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

Joseph Roth vluchtte niet uit Duitsland na de boekverbrandingen (Boeken, 10-03-11, pagina 2), hij verliet het land de dag van de machtsovername en wilde er niet meer komen zolang de nazi’s aan de macht waren.