Zaken doen met Oman? Acht criteria voor de uitvoer van militair materieel

Dat staat in de Code of Conduct on Arms Exports, een gedragscode die in 1998 is vastgesteld door de Europese Raad. Dit document raakt aan de belangen van bedrijven als Damen Schelde, een Vlissingse scheepswerf die momenteel kans maakt op een order van oliestaat Oman voor vier marineschepen.

Marineschip. Foto Damen Schelde Naval Shipbuilding

EU-lidstaten mogen geen exportvergunningen afgeven als militair materieel door de ontvangende staat wordt ingezet voor interne repressie,  internationale agressie of bijdraagt aan regionale instabiliteit. Ook mag de aankoop de sociale ontwikkeling van het land niet frustreren.

Dat staat in de Code of Conduct on Arms Exports, een gedragscode die in 1998 is vastgesteld door de Europese Raad. Dit document raakt aan de belangen van bedrijven als Damen Schelde, een Vlissingse scheepswerf die momenteel kans maakt op een order van oliestaat Oman voor vier marineschepen.

Volgens De Volkskrant is het omstreden bezoek van koningin Beatrix aan sultan Qaboos bin Said al-Said, een dictator die al veertig jaar regeert, een belangrijke stap in het slagen van de deal. Er zouden honderden miljoenen euro’s mee gemoeid zijn. “Deze schepen zijn niet bestemd voor oorlog of andere snode plannen”, zei het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken tegen de krant. “Ze worden ingezet tegen piraterij.”

Toch gaat de gedragscode veel verder dan die toezegging. In acht criteria worden de eisen aan het materieel en het ontvangende land geëxpliciteerd.

1. Geen biologische, chemische en nucleaire wapens

Het ontvangende land moet de sancties van de VN-veiligheidsraad respecteren. De deal mag niet in strijd zijn met internationale maatregelen tegen de verspreiding van nucleaire, biologische en chemische wapens. Onder geen beding mogen ‘anti-persoons’ landmijnen verkocht worden.

2. Verkoop niet aan mensenrechtenschenders
De export van wapens mag niet plaatsvinden als soortgelijke apparatuur in het ontvangende land wordt gebruikt voor foltering of andere wrede, onmenselijke en onterende behandeling of bestraffing. Ook mag er in het land geen sprake zijn van standrechtelijke of willekeurige executies, verdwijningen, willekeurige gevangenneming en andere ernstige schendingen van fundamentele vrijheden, zoals die zijn uitgezet in de Universele verklaring van de rechten van de mens.

3. Lever niet aan vijanden van vrienden
De wapens mogen geen rol spelen in het uitlokken of in stand houden van gewapende conflicten met andere lidstaten van de Europese Unie.

4. Doe geen zaken met agressieve staten
De lidstaat geeft geen exportvergunning af als er een duidelijk risico bestaat dat de ontvanger het materieel gebruikt om agressie te tonen richting een andere staat of voornemens is zich gebieden toe te eigenen die niet van hem zijn. Als de ontvangende staat een vordering heeft lopen op een grondgebied, en gedreigd heeft met het uitoefenen van geweld, moet dit een rol spelen in de risicoafweging.

5. Waak voor het uitlekken van wapenkennis

De uitvoer van wapens mag geen invloed hebben op de veiligheid van andere lidstaten, bondgenoten en bevriende naties. Denk hierbij niet alleen aan de inzet van verkochte wapens tegen de eigen troepen (of die van partners), maar ook aan de onbedoelde overdracht van wapenkennis.

6. Koper mag geen banden met georganiseerde misdaad of terrorisme hebben
De lidstaten controleren of het ontvangende land het internationaal recht respecteert, zich houdt aan verdragen inzake wapenbeheersing en geen steun verleent aan terrorisme of internationaal georganiseerde misdaad. In het verlengde hiervan moeten de bondgenootschappen onderzocht worden.

7. Zorg dat wapens niet doorverkocht worden

Lidstaten moeten zeker weten dat het kopende land de wapens niet doorverkoopt aan een ongewenste eindgebruiker, zoals een land dat niet aan bovenstaande voorwaarden voldoet of een terroristische organisatie. Wapens die bedoeld zijn om terroristen te bestrijden moeten daarom extra aandacht krijgen.

8. Welzijn volk mag niet lijden onder dure aankoop
Het bedrag dat gemoeid is met aankoop van militaire goederen mag de sociale ontwikkeling van het land niet frustreren. Organisaties zoals de Wereldbank en het IMF kunnen uitsluitsel geven.