Straatvechter zet Yunus opzij

Nobelprijswinnaar Yunus, oprichter van de Grameen Bank, lijkt het slachtoffer van een politieke vete met de Bengaalse premier.

(FILES) This picture taken on January 29, 2009 shows Bangladeshi banker and 2006 Nobel peace prize laureate Muhammad Yunus posing in Davos during the Davos Philanthropic Roundtable on the second day of the World Economic Forum. On March 2, 2011 Bangladesh's Nobel laureate Muhammad Yunus has been fired from the pioneering microfinance bank he founded, a Grameen Bank official told AFP, following months of political pressure. AFP PHOTO / FABRICE COFFRINI / FILES
(FILES) This picture taken on January 29, 2009 shows Bangladeshi banker and 2006 Nobel peace prize laureate Muhammad Yunus posing in Davos during the Davos Philanthropic Roundtable on the second day of the World Economic Forum. On March 2, 2011 Bangladesh's Nobel laureate Muhammad Yunus has been fired from the pioneering microfinance bank he founded, a Grameen Bank official told AFP, following months of political pressure. AFP PHOTO / FABRICE COFFRINI / FILES AFP

Premier Sheikh Hasina van Bangladesh is een straatvechter. De politiek leider van de Awami League, de Bengaalse Volkspartij, is ook iemand die niet snel vergeet. De afgelopen decennia heeft ze de degens gekruist met haar aartsrivale, voorzitter Khaleda Zia (71) van de Bengaalse Nationalistische Partij (BNP) – met vaak verlammende invloed op ’s lands bestuur.

De ‘begums’ (dames) van de Bengaalse politiek staan al jaren op voet van oorlog met elkaar. Maar bij verkiezingen eind 2008, de eerste na een periode van twee jaar waarin het leger het land vanuit de coulissen bestuurde, trok Sheikh Hasina (63) aan het langste eind. Ze bezorgde haar tegenstander een verpletterende nederlaag.

Nu heeft ze haar vizier gericht op een andere tegenstander, iemand die in binnen- en buitenland veel respect geniet: Muhammad Yunus, oprichter van de Grameen Bank, de bank die kleine kredieten verstrekt aan arme mensen. Bijna negen miljoen mensen lenen bij de bank, overwegend vrouwen. Die zijn de steunpilaren van de lokale economie in de duizenden dorpjes op het platteland, in Bangladesh, in India en in andere delen van de wereld, besefte de econoom Yunus (70) bijna dertig jaar geleden.

In oktober 2006 kregen Yunus en zijn bank de Nobelprijs. Bangladesh (160 miljoen inwoners) was trots. Nog geen drie maanden later werd de noodtoestand uitgeroepen. De door de strijdkrachten aangestelde zakenregering zette corruptiebestrijding boven aan haar prioriteitenlijstje. Hasina en Zia verdwenen tijdelijk in de gevangenis.

En Yunus? Die speelde even met de gedachte een eigen politieke partij op te richten. Nagorik Shakti, wat zoiets betekent als Burgermacht. Nagorik Shakti zou moeten staan voor ‘nieuwe’ politiek – lees schone politiek in tegenstelling tot de oude, gecorrumpeerde politiek. Maar Yunus liet zijn voornemen al gauw varen.

Een onbeduidend uitstapje dus? Het is de reden waarom hij nu wordt belaagd, menen veel analisten. „Een politiek geregisseerde aanval”, denken ook internationale prominenten als de voormalige Ierse premier Mary Robinson. Gisteren maakte de Bengaalse centrale bank bekend dat Yunus de leiding over zijn Grameen Bank moet overdragen omdat hij te oud is. Eigenlijk had hij tien jaar geleden al met pensioen moeten gaan. Vanochtend zei Yunus’ advocaat dat het ontslag zal worden aangevochten bij het gerechtshof. Voorlopig blijft hij zitten.

Yunus laat zich niet zomaar aftroeven. Maar ook de vasthoudendheid van Sheikh Hasina kan moeilijk worden overschat. Haar vader was Mujibur Rahman, de eerste president van Bangladesh na de afscheiding in 1971 van Pakistan. Mujibur Rahman werd in 1975 met vrijwel zijn hele gezin vermoord bij een coup – dochter Hasina was in Duitsland. Haar politieke tegenspeelster, Khaleda Zia, heeft een al even traumatische achtergrond. Zij werd in 1981 weduwe toen haar echtgenoot, president Ziaur Rahman, werd gedood bij een poging tot staatsgreep.

Hasina heeft een excuus om de aanval op Yunus te openen. Eind vorig jaar meldde een Noorse televisiezender dat de Grameen Bank in 1996 fout was omgesprongen met Noorse hulp. Om belastingtechnische reden zou het geld terecht zijn gekomen bij een aan de Grameen Bank gelieerde instelling. Volkomen legaal, aldus de Grameen Bank. Het bedrag werd twee jaar later wel teruggestort. Vrij snel na de uitzending van afgelopen december bevestigde de Noorse regering dat de beschuldigingen van fraude niet kloppen.

Voor Hasina is dat geen reden de zaak te laten rusten. „Yunus bestuurt de Grameen Bank als een persoonlijk leengoed”, heeft ze gezegd. Hij eigent zich te veel macht toe. Juist de afgelopen tijd is ook elders de discussie opgelaaid over het nut van microfinanciering en over twijfelachtige praktijken van kredietschieters, onder meer in de Indiase deelstaat Andhra Pradesh. Die beschuldigt de kredietbedrijven ervan arme mensen op te zadelen met verschillende leningen en torenhoge rentes

Microfinanciers, en dus ook de Grameen Bank, zitten in de beklaagdenbank. Dat Yunus zelf herhaaldelijk stelling heeft genomen tegen commercialisering van microfinanciering, stemt Hasina niet milder. „Ze zuigen het bloed uit van de armen”, heeft ze gezegd.