Rutte zal al z'n opgeruimdheid nodig hebben

Wind uit één hoek. Dat hebben politici het liefst. Om een verkiezingsuitslag naar zich toe te verklaren. Gisteren, bij de Provinciale Statenverkiezingen, lukte dat niet. Het landelijk referendum over het kabinet-Rutte is voorlopig onbeslist. VVD en PVV versterkten hun greep in de provincies terwijl D66, SP, GroenLinks en PvdA allemaal wel iets van de zon zagen.

Het leek gisteravond of de coalitie inliep op de peilingen. Dat is maar tv-schuim. Voor de machtsvraag moet iedereen wachten tot 23 mei. Dan kiezen de nieuwe Provinciale Staten de leden van de Eerste Kamer. De nadelen van een getrapt stelsel voor de verkiezing van één van de twee Kamers der Staten-Generaal zijn zichtbaar.

In een tijd waarin landen elkaar via internet de oorlog kunnen aandoen, kiezen we een deel van de wetgevende macht per postorder. Het resultaat wordt per punter en boerenkar thuis bezorgd. Het kabinet-Rutte hoopte via deze hooibergverkiezingen landelijk bestaanszekerheid te kopen. Voor het geval dat niet lukt verheugt men zich vast op een extra goede (en tijdrovende) samenwerking met niet-coalitiepartijen.

Dat is het goede nieuws. Als de gedoogcoalitie in mei geen meerderheid haalt in de Eerste Kamer wordt samenwerking en praktisch blijven, waar Nederlanders zich graag op laten voorstaan, de norm in het verkeer tussen regering en parlement. Dat kan leiden tot louter taalkundige realiteiten, zoals tijdens het Kunduz-debat waar kabinet en GroenLinks plus D66 zo tevreden over waren.

Bij een uitslag zonder ingebouwde senaatsmeerderheid stijgt ook de kans op betekenisvolle compromissen. De premier zal al z’n opgeruimdheid nodig hebben om partijen als SGP ter rechterzijde en D66 en GroenLinks ter centrumlinkerzijde op regelmatige basis te vriend te houden. Dat zal de knellende greep van de PVV op de coalitie verminderen.

Het geven en nemen zal enige consistentie moeten hebben, zoals de PvdA meermalen heeft opgemerkt. Vandaag helpen de AOW-leeftijd te verhogen en morgen weer een JSF bestellen of het speciaal onderwijs afknellen, dat zal niet werken. Het moet blijken of zo, al wevende, een nieuwe informele coalitie ontstaat.

De noodzaak tot bredere samenwerking blijft, ook als op 23 mei de drie Rutte-partijen een kleine meerderheid in de Eerste Kamer veroveren. Dat zal het soms makkelijker maken voor de coalitie het afgesproken beleid door te zetten. Geert Wilders zal meer macht houden, maar ook dan blijft er voor iedere kundige onderhandelaar van links tot rechts een lichtstraaltje te vinden. Misschien zelfs voor het CDA.