Klungelige operatie of taxatiefout

Op missie met een helikopter in gevaarlijk gebied, zonder gewapende beveiligers? Kan niet. Mag niet. Wat ging er fout met de marineactie bij Sirte?

Nederland, Landsmeer, 02-03-2011 Louis Willem Cornelis Tavecchio (Den Haag, 10 maart 1946) is een Nederlands psycholoog en bijzonder hoogleraar pedagogische aspecten en kwaliteit van kinderopvang PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS
Nederland, Landsmeer, 02-03-2011 Louis Willem Cornelis Tavecchio (Den Haag, 10 maart 1946) is een Nederlands psycholoog en bijzonder hoogleraar pedagogische aspecten en kwaliteit van kinderopvang PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Roger Cremers - 2011

„Dit klinkt wel klungelig.” Dat zegt een oudgediende van de special forces van het Korps Mariniers, die liever anoniem blijft, over de gijzeling van drie Nederlandse militairen bij een evacuatiemissie per Lynx-helikopter in het Libische Sirte, afgelopen zondag. Als je gewapende tegenstand kunt verwachten, zegt hij, „moet er altijd een team van gewapende mariniers mee”.

In de Lynx-helikopter is daarvoor plek. „Je kunt achterin zes, en met enig dringen zeven man kwijt. Er moesten blijkbaar een paar evacués mee, dus dan heb je plaats voor drie of vier mariniers.” Het was bekend dat Sirte in handen was van eenheden die loyaal zijn aan het regime. „Dat maakt het tot een raar verhaal.”

Defensie bevestigt dat de gegijzelden de bemanning vormen van de Lynx-helikopter die afkomstig is van Hr Ms Tromp. Dit fregat ligt sinds een week voor de kust van Libië om te assisteren bij evacuaties van buitenlanders uit het onrustige land.

Pro-Gadaffi-militairen zouden de helikopterbemanning volgens de lezing van het ministerie gewapenderhand hebben verhinderd op te stijgen. De oud-marinier: „In de Lynx zitten normaal twee vliegers, officieren, en een rescuer achterin. Die drie dus. Die chopper mag je absoluut nooit alleen laten, zeker niet in vijandelijk gebied. De bemanning moet er dus altijd in blijven zitten. De motor mag nooit uit, je blijft altijd klaar om direct op te stijgen.” De Lynx is voor gewone transportmissies niet voorzien van boordwapens als mitrailleurs.

De oud-marinier heeft naar eigen zeggen deelgenomen aan geheim gebleven evacuatiemissies met een helikopter in een Arabisch land, „met vuurgevechten en zo.” Meesturen van een team beveiligers op zulke missies is standaard, zegt hij. „Iedereen staat nog helder voor ogen hoe de lijken van Amerikaanse soldaten in 1993 achter een pick-up door de straten van de Somalische hoofdstad Mogadishu werden gesleept. Dat moet je dus te allen tijde voorkomen.”

Het is onbekend of op de Tromp leden waren van de speciale marinierseenheid die voor dit soort taken wordt ingezet. Waarschijnlijk is dat wel: het fregat had immers opdracht te assisteren bij het ophalen van gestrande burgers. Defensie spreekt nadrukkelijk van een „consulaire evacuatie”, en dat betekent dat met gewapende missies op Libisch grondgebied rekening moet zijn gehouden. Dat de toestand op de grond, de houding van pro-Gadaffi-militairen daar te gunstig is ingeschat, kan te wijten zijn aan een verkeerde taxatie van de ‘inlichtingencel’ aan boord van de Tromp, of van buitenlandse inlichtingendiensten waarmee die in verbinding staat.

Sinds 2008 zijn de specialistische taken die het Korps Mariniers moet uitvoeren, toebedeeld aan de zogeheten Maritieme Speciale Operaties-compagnie, waarin kikvorsmannen, bergtroepen en amfibische verkenners van het Korps zijn opgenomen. Die MSO werkt samen met de Unit Interventie Mariniers, de contraterreureenheid van het Korps (voorheen de Bijzondere Bijstands Eenheid).

De Koninklijke Marine beschikt over zo’n dozijn Lynx-helikopters, waarvan er tien onlangs ingrijpend zijn gemoderniseerd. In Nederland zijn permanent enkele van die helikopters paraat om antiterreureenheden in te zetten.

De marine stuurt Lynx-helikopters mee op schepen om bijvoorbeeld mariniers af te zetten op koopvaardijschepen die zijn gekaapt door piraten. De manschappen van de MSO-compagnie kwamen afgelopen tijd onder meer in het nieuws bij de ontzetting van bemanningen van vrachtschepen die in de buurt van Somalië in handen waren gevallen van piraten. Mariniers werden toen aan kabels op dek afgezet. Daarbij gebruikte de marine geweld; soms bleef het beperkt tot schoten voor de boeg, maar bij een actie werd de scheepsbrug met piraten doorzeefd. Bij deze acties waren de Lynx-helikopters wel van een boordmitrailleur voorzien.

Defensie wacht al jaren op de opvolgers van dit toestel, dat al sinds 1978 in dienst is. De eerste exemplaren van de NH-90 staan inmiddels op marinevliegkamp De Kooy bij Den Helder.