Herman swipete losjes

De definitieve uitslag kwam gisteravond laat pas binnen.

Daardoor was het weer behelpen geblazen voor de NOS gisteren, schrijft tv-recensent Hans Beerekamp.

De verkiezingsuitslag was gisteren pas heel laat duidelijk – lang nadat deze krant naar de drukker ging. Daarvoor is in hoge mate één man verantwoordelijk. Privacyactivist en WikiLeaks-pionier Rop Gonggrijp toonde een paar jaar terug overtuigend de fraudegevoeligheid van stemcomputers aan en dus maken we weer met het potlood een hokje rood. Bij de vorige Statenverkiezingen in 2007 konden we in veel gemeenten nog met de stemcomputer stemmen, tegen het einde van datzelfde jaar is dat weer afgeschaft.

Maar het handmatig omzetten van de stemmen naar digitale data duurt nu langer dan vóór de invoering van de stemcomputer. Het gevolg is onder meer dat er tot middernacht heel weinig te melden valt. Dus schakelde de NOS gisteravond heen en weer tussen de bijeenkomsten van partijen.

Winst is wel de onstuitbare opmars van computertechnologie bij de presentatie van beschikbare uitslagen. Herman van der Zandt en Ferry Mingelen hoeven maar naar een scherm te wijzen of te swipen, of er verschijnen alweer nieuwe gegevens in beeld. Probleem is dan weer hoe je de opmars van een bepaalde partij in Vlieland of Rozendaal (Gelderland) moet duiden.

Als je de Nederlandse verkiezingsavonden vergelijkt met die in Groot-Brittannië of de VS, dan hebben ze daar een paar forse voordelen. Ten eerste is men daar niet zuinig met permanent commentaar van deskundigen, vaak van duidelijke politieke kleur. Die analisten kunnen de detailuitslagen lezen, interpreteren en uitleggen, al dan niet in hun eigen voordeel.

In de tweede plaats is het daar geen probleem om de hele nacht door te gaan met uitzenden, zolang als nodig is. Paul Witteman, die doorgaans het afsluitende lijsttrekkersdebat voorzit, zei dinsdagavond dat dit nu alleen zou gebeuren als zich voor half één een duidelijke beslissing aftekende.

Het derde Nederlandse nadeel geldt bij deze verkiezingen minder sterk. Het Britse en Amerikaanse districtenstelsel maakt elke deeluitslag relevant. Zoals de Amerikaanse kiesmannen de president aanwijzen, zo kun je dit keer elke behaalde zetel in de Provinciale Staten aanmerken als een kiesman voor de senaat, en dus in het referendum voor of tegen het gedoogkabinet. Het gaat er dan alleen nog maar om de juiste conclusies te trekken, zoals CNN op basis van de uitslag van drie stembureaus in een voorstad in het noordwesten van Pennsylvania kan voorspellen wie de landelijke meerderheid zal behalen.

Maar als de Nederlandse technocratie niet in staat is tot het ontwikkelen van een fraudebestendige stemcomputer, dan hoeven we ons weinig illusies te maken over het vermogen om de uitslag in Maassluis adequaat te vertalen naar een meerderheid in de Eerste Kamer. Dus moesten we ons gisteren weer behelpen met die beelden van al dan niet juichende partijaanhangers in cafés en zaaltjes, op basis van percentages in Woudenberg en Scherpenzeel.